Bir eğitim ve araştırma hastanesinin çocuk psikiyatri kliniğine başvuran boşanmış ebeveynlere sahip çocuk ve ergenlerde akran zorbalığı rolleri ve ilişkili psikopatolojiler

BİLGE DİDEM TUNALI

Bir eğitim ve araştırma hastanesinin çocuk psikiyatri kliniğine başvuran boşanmış ebeveynlere sahip çocuk ve ergenlerde akran zorbalığı rolleri ve ilişkili psikopatolojiler

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BİLGE DİDEM TUNALI

Danışman: İbrahim ADAK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş: Akran zorbalığı, psikososyal problemlere sebebiyet verebilen önemli ve önlenebilir bir sorundur. Risk faktörlerinin bilinmesi sayesinde hem zorbalık önleme ve müdahale yöntemlerinde etkin bir yol haritası oluşturulabilir hem de çocuk ve ergen psikiyatri polikliniklerine başvuran hastaların akran zorbalığı açısından daha kapsamlı değerlendirilmesi sağlanabilir. Temel anlamda evlilik birliğinin son bulması olan boşanma ise çocuğun kavga, agresyon, psikolojik ve fiziksel şiddeti gözlemleme ve bunlara maruz kalma riskini artırır. Boşanma ve parçalanmış ailede yaşama, akran zorbalığına katkıda bulunabilir ancak yazında akran zorbalığını boşanma perspektifinden inceleyen çalışmalar az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada, akran zorbalığı görülme sıklığı, akran zorbalığı rolleri ve ilişkili psikopatolojiler, bir eğitim ve araştırma hastanesinin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran ebeveynleri boşanmış ve evli çocuklarda karşılaştırılması amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Bu çalışmaya çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran, 6-18 yaş arasında, ebeveynleri boşanmış 70 hasta ile ebeveynleri evli 70 hasta olmak üzere toplam 140 hasta dâhil edilmiştir. Zihinsel yetersizlik, otizm spektrum bozukluğu veya bilişsel ve motor fonksiyonları bozabilecek nörolojik ve/veya tıbbi hastalığı bulunan hastalar ise çalışmaya dâhil edilmemiştir. Klinisyen tarafından tanısal değerlendirme için çalışmaya katılan çocuk ve ergenlerle "Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli- Türkçe Versiyonu (ÇDŞG-ŞY-T)" adlı yarı yapılandırılmış görüşme yapılmış, sonrasında sosyodemografik veri formu doldurulmuştur. Çalışmaya katılan çocuk ve ergenler, Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri 1 ve 2 (State-Trait Anxiety Inventory-STAI 1 ve 2), Çocuklar için Depresyon Ölçeği (Child Depression Inventory –CDI) ve Olweus Öğrenciler için Akran Zorbalığı Anketi doldurmuşlardır. Ebeveynler, sosyodemografik veri formu ve Conners Anne-Baba Değerlendirme Ölçeği (CADÖ) ile Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (T-DSM-IV) doldurmuşlardır. Çocuk ve ergenlerin öğretmenleri tarafından ise Conners Öğretmen Değerlendirme Ölçeği (CÖDÖ) ve Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği doldurulmuştur. Veriler, Sosyal Bilimler için İstatistik Paket Programı (IBM SPSS Statistics for Windows, Statistical Package for the Social Sciences; SPSS Inc.) 21.0 sürümü kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel analizleri yaparken; ki-kare testi, t testi, Mann Whitney U testi, tek yönlü varyans analizi (one way ANOVA), Kruskal Wallis H Testi ve çoklu karşılaştırma (post-hoc) testleri, Pearson ve Spearman korelasyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Boşanmış ebeveynlerde, evli ebeveynlere kıyasla bir işte çalışma oranı ve eşler arasında fiziksel şiddet istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha fazla iken, aylık gelir düzeyleri ve çocukla ilgili alınan kararlarda, kural koyma ve sorumluluklarda diğer ebeveynden alınan desteğin anlamlı ölçüde daha az olduğu görülmüştür. Katılımcıların akran zorbalığındaki rolleri değerlendirildiğinde, kurban rolündeki çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinin boşanmış olma olasılığının, özellikle zorbalığa karışmayanlara göre anlamlı ölçüde yüksek olduğu görülmüştür. Ek tanılara göre değerlendirme yapıldığında; dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısının zorba-kurban rolündekilerde özellikle zorbalığa karışmayanlara göre yüksek olduğu; karşıt olma-karşı gelme bozukluğu/davranım bozukluğu (KOKGB/DB) tanılarının da zorba ile zorba-kurban rolündeki katılımcılarda özellikle zorbalığa karışmayanlara göre yüksek olduğu görülmüştür. Kurban rolündeki katılımcılarda ev ortamında psikolojik şiddete uğrama oranı, zorbalığa karışmayanlara göre anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur. Sonuç: Çalışmamızdan elde ettiğimiz sonuçlar; ebeveynlerin boşanmış olmasının ve çocukların ev ortamında psikolojik şiddete maruziyetinin, zorbalık mağduru olma ihtimalini artırdığını göstermiştir. Daha iyi tasarlanmış, daha geniş örneklemli çalışmalara ihtiyaç vardır.