Antiepileptik ilaçların kognitif fonksiyonlar üzerine etkisinin n-200 / P-300  potansiyelleri ve nöropsikolojik testler ile değerlendirilmesi

JAVID SHAFIYEV

Antiepileptik ilaçların kognitif fonksiyonlar üzerine etkisinin n-200 / P-300 potansiyelleri ve nöropsikolojik testler ile değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: JAVID SHAFIYEV

Danışman: Ömer KARADAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Antiepileptik ilaçların kognitif fonksiyonlar üzerindeki etkilerini araştıran birçok çalışmada bilişsel fonksiyonları değerlendirmek için klinik nöropsikolojik ve elektronörofizyolojik incelemeler yapılmıştır. Nöropsikolojik değerlendirmede MoCA ölçeği, elektronörofizyolojik incelemede ise OİP'lerin değerlendirildiği çalışmalar mevcuttur. Ancak bu iki inceleme yönteminin birlikte uygulandığı metodolojiye sahip yayınlar literatürde bulunmamaktadır. Ayrıca literatürdeki çalışmalarda değerlendirilen ilaç veya ilaç kombinasyonlarının geniş bir yelpazeye sahip olmadığını görmekteyiz. Bu çalışmanın amacı epilepsi tanısı olan hastalardan AEİ tedavisi alanlarda ve yeni ilaç başlanacak olanlarda kognitif fonksiyonlardaki olası değişiklikleri nöropsikolojik ve elektrofizyolojik yöntemlerle değerlendirmektir Yöntem: Tek merkezli, prospektif hasta kayıtlı araştırma Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Nöroloji Anabilim Dalı, Ankara'da Mayıs 2022-Haziran 2023 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Çalışmaya, yatarak ve ayaktan tedavi alan, 18-50 yaş arası, kognitif fonksiyonları bozabilecek herhangi bir demansiyel veya sendromik bulgu ve tanısı olmayan epilepsi hastaları dahil edildi. Hastaların yaşları, cinsiyetleri ve varsa kullandıkları antiepileptik ilaçlar sorgulandı. İlaç kullanmayan hastalardan yeni antiepileptik ilaç başlanacak olanlara tedaviye başlamadan önce ve 3 ay sonra MoCA ölçeği uygulaması ve olayla ilişkili potansiyellerin değerlendirilmesi yapıldı. Politerapi alan hastalar ise ikili ve üçlü ilaç alt gruplarına ayrılarak MoCA ve OİP uygulamalarına tabi tutuldu. İlaç ve ilaç kombinasyonlarının kognitif fonksiyonlar üzerindeki etkileri araştırıldı. Bulgular: Bulgular: Araştırmaya 320 katılımcı (20 sağlıklı kontrol, 300 epilepsi hastası) alındı (yaş: 35,4, erkek: %50,6). Monoterapi alan grupta 100, politerapi alan grupta ise 200 katılımcı bulunmaktaydı. İkili politerapi alan grupta 80, üçlü alan grupta ise 120 katılımcı vardı. Sağlıklı grupla epilepsi grubu arasında ortalama MoCA puanı ve OİP değerleri (N200, P300 latansları ile N2P3 amplitütü) açısından istatistiksel olarak anlamlı farklar bulunmaktaydı (sırasıyla 26; 22,9, 320,5 ms; 337 ms, 220,3 ms; 236,8 ms, 12 μV; 9,8 μV) (p 0,005). LEV+TPM (21; 346,4 ms; 246,1 ms; 8,9 μV) ve LEV+KBZ (23; 337,4 ms; 237,5 ms; 9,5 μV) alt gruplarında, diğer ikili ilaç alt gruplarından (LEV+LCM ve LEV+LTG) ortalama MoCA puanları ve OİP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık izlendi ve LEV+TPM alt grubunda bu farkın daha fazla olduğu görüldü (p 0,005). LEV+TPM+KBZ içeren alt grupda, diğer tüm grup ve alt gruplara göre MoCA puanları ve OİP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (sırasıyla 19, 355,5 ms; 253,9 ms; 8,1 μV) (p<0,005). Sonuç: Bu araştırmada antiepileptik ilaçlardan (AEİ) özellikle topiramatta belirgin olmaka üzere topiramat ve karbamazepinin kognitif fonksiyonlar üzerinde olumsuz etkileri olduğu görüldü. Aynı zamanda kullanılan AEİ sayısı arttıkça bu etkinin daha belirgin hale geldiği saptandı. Levetirasetam, lakozamid ve lamotirijinin ise bilişsel fonksiyonlar üzerinde herhangi bir olumsuz etkisi bulunmadı. Anahtar Kelimeler: Epilepsi, antiepileptik ilaçlar, kognisyon, MoCA, olayla ilişkili potansiyeller.