Acil servise düşme ile başvuran geriatrik hastalarda potansiyel uygunsuz ilaç kullanımının TIME(TIME-to-STOP/START), STOPP/START v3 ve AGS Beers kriterleri ile değerlendirilmesi ve karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARİFE AYDAN ENSARİ
Danışman: Serkan DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Düşmeler, yaşlı bireylerin morbidite, mortalite ve sağlık hizmeti kullanımını artıran önemli geriatrik sorunlarından biridir. Potansiyel uygunsuz ilaç kullanımı ve polifarmasi, düşme açısından değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, düşme nedeniyle acil servise başvuran 65 yaş ve üzeri hastalarda AGS Beers 2023, STOPP/START v3 ve TIME kriterleri kullanılarak potansiyel uygunsuz ilaç kullanımı, reçeteleme eksiklikleri, kriterler arasındaki uyum ve bu kriterlerin düşmeye bağlı patoloji gelişimini öngörmedeki performansı değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu prospektif kesitsel çalışmaya, düşme nedeniyle acil servise başvuran 65 yaş ve üzeri 410 hasta dahil edildi. Potansiyel uygunsuz ilaç kullanımı AGS Beers 2023, STOPP/START v3 ve TIME kriterleri ile, reçeteleme eksiklikleri ise START v3 ve TIME-START kriterleri ile değerlendirildi. Kriterler arasındaki uyum Cohen kappa testi, tanısal performans ROC analizi ile incelendi. Düşmeye bağlı patoloji gelişimi ile ilişkili faktörler tek ve çok değişkenli analizlerle değerlendirildi. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 76,7±8,0 yıl olup, %65,6'sı kadındı. Polifarmasi sıklığı %65,6 olarak bulundu. Potansiyel uygunsuz ilaç kullanım oranı AGS Beers, TIME-STOP ve STOPP v3 kriterlerine göre sırasıyla %36,6, %17,3 ve %2,2 idi. AGS Beers ile TIME-STOP kriterleri arasında orta düzeyde uyum saptandı (κ=0,485). En sık potansiyel uygunsuz ilaç grupları antidepresanlar, antikolinerjik ilaçlar ve antipsikotiklerdi. Kriterlerin hiçbiri düşmeye bağlı patolojiyi öngörmede anlamlı performans göstermedi. Buna karşın toplam ilaç sayısı potansiyel uygunsuz ilaç kullanımını öngörmede iyi performans gösterdi (AUC=0,735). Kadın cinsiyeti düşmeye bağlı patoloji gelişimi ile bağımsız olarak ilişkili bulundu. Sonuç: Düşme nedeniyle acil servise başvuran yaşlı hastalarda potansiyel uygunsuz ilaç kullanımı yaygındır. Farklı değerlendirme araçları ilaç güvenliğinin birbirini tamamlayan yönlerini ortaya koymakta olup, birlikte kullanıldıklarında tek bir kritere göre daha kapsamlı bir değerlendirme sağlayabilir. İlaç yükü potansiyel uygunsuz ilaç kullanımının önemli bir göstergesi olmakla birlikte, düşmeye bağlı patoloji gelişimini tek başına açıklamak için yeterli değildir. Bu nedenle geriatrik hastalarda ilaç ix değerlendirmesinde hem potansiyel uygunsuz ilaçların hem de reçeteleme eksikliklerinin birlikte ele alınması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Geriatri, AGS Beers Kriterleri, STOPP/START Kriterleri, TIME Kriterleri, Polifarmasi.