Prepubertal dönemde çocuklarda beden algısının antropometrik ölçümlerle ilişkisi: Kesitsel bir inceleme
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UĞUR REGAİP AKALIN
Danışman: Gamze ÖZGÜRHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Prepubertal dönemdeki (9-11 yaş) çocukların kendilerini, ailelerin de çocuklarını nasıl algıladıkları antropometrik ölçümlerle kıyas edilerek aile ve çocuk beden algılarının antropometrik ölçümlerle ilişkisi, ailelerin çocukları hakkındaki beden algısını etkileyen sosyodemografik faktörler, aynı zamanda aile ve çocukların beden algılarının uyumu değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, yaşları 9-11 aralığını kapsayan ve ayaktan başvuru yapan 200 kız, 200 erkek toplamda 400 çocuk ve onların ebeveynleri ile gerçekleştirildi. Aydınlatılmış onam alındıktan sonra sosyodemografik aile yapıları, anne sütü alımı, tamamlayıcı beslenmeye başlama yaşı, yeterli beslenme düzeyi, çocuğunun beslenmesi ve bunun yeterlilik düzeyine ilişkin ailelerin bakış açısına yönelik anket soruları soruldu. Akliman ve ark. tarafından hazırlanan "Türk Çocukları için Beden Algısı Ölçeği" görsel olarak sunularak hem ailelerin hem çocukların kendilerini nasıl gördükleri kaydedildi. Aynı zamanda çocukların boy, kilo, bel çevresi, üst kol çevresi, boyun çevresi ölçülerek kaydedildi. Vücut kitle indeksi (VKİ) (kg/m2) cinsinden hesaplanarak z skoru değerlerine göre çocuklar zayıf, normal, fazla kilolu ve obez olarak sınıflandırıldı. Boyun, üst kol çevresi ve bel çevresi için persentil çizelgeleri kullanıldı. Toplanan veriler ailelerin çocukları hakkındaki ve çocukların kendileri hakkındaki beden algısı birbirleriyle, antropometrik ölçümlerle, sosyodemografik özelliklerle ve beslenme alışkanlıklarıyla karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışma grubu VKİ'ye göre gruplandırıldığında; çocukların %63,5'i (n=254) normal, %36'sı (n=9) hafif, %1,3'ü (n=5) orta, %77'si (n=19,3) kilolu idi ve %7'sinin (n=28) obez olduğu saptandı. ABA'ya göre 129 kişi (%32,3) zayıf, 236 kişi (%59) normal, 26 kişi (%6,5) kilolu ve 9 kişi (%2,3) obezdi. ÇBA'ya göre 82 kişi (%20,5) zayıf, 196 kişi (%49) normal, 75 kişi (%18,8) kilolu ve 47 kişi (%11,8) obezdi. 202 (%50,5) kişinin ABA'sı doğruyken 198 (%49,5) kişinin ABA'sı yanlıştı. 231 (%57,7) ÇBA'sı doğruyken 169 (%42,3) ÇBA'sı yanlıştı. ABA'sı doğru olanlarda kız oranı, ABA'sı yanlış olanlara göre daha fazla olup istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,009). ABA'sı yanlış olanlarda vücut ağırlığı, vücut ağırlığı SDS, VKİ ve VKİ SDS değerleri, ABA'sı doğru olanlara göre daha yüksek olup istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,003, p=0,001, p 0,05). ÇBA VKİ ile değerlendirildiğinde çocukların kendi bedenlerini daha doğru tespit ettiklerini istatistiksel olarak anlamlı bulduk (p<0,001). ÇBA ve ABA beraber değerlendirildiğinde ise iki grubun birbiriyle uyumlu olduğunu istatistiksel olarak anlamlı saptadık (p<0,001). Sonuç: Çalışmamıza katılan çocukların büyük oranda VKİ'ye göre normal olduğu, aileleri tarafından da doğru olarak algılandığı görüldü. Ancak normal VKİ'ye sahip olduğu halde aileleri tarafından zayıf olarak değerlendirilen çocukların sayısı da dikkat çekiciydi. Ailelerin kız çocuklarının beden durumunu daha doğru algıladıkları genel olarak çocuklarını olduklarından daha zayıf görme eğiliminde olduklarını, bu algı durumunun sosyoekonomik düzey ile anlamlı bir ilişkisi olmadığını saptadık. Sosyodemografik, ekonomik ve kültürel farklılıkların olduğu, çok merkezli, daha fazla sayıda katılımcı içeren çalışmalar, beden algısının obezite ile ilişkisi göz önüne alındığında doğru ve etkin stratejiler geliştirilmesinde faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Vücut kitle indeksi (VKİ), Aile beden algısı (ABA), Çocuk beden algısı (ÇBA)