Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda metilfenidat tedavisinin oksidatif stres düzeyine etkisi

ENES FARUK ALTUNKILIÇ

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda metilfenidat tedavisinin oksidatif stres düzeyine etkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ENES FARUK ALTUNKILIÇ

Danışman: Gül KARAÇETİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

AMAÇ: Çalışmamızın amacı, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanılı çocuklarda metilfenidat tedavisi ile oksidatif stres düzeyi belirteçlerindeki değişim arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışmaya daha önce herhangi bir psikotrop ilaç kullanmamış, 6-11 yaş arasında 39 DEHB tanılı çocuk dahil edilmiş olup, hastalar, metilfenidat tedavisi başlandıktan sonraki 3 ay prospektif olarak takip edilmiştir. Hastalarla yarı yapılandırılmış bir görüşme gerçekleştirmek için Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY-T) kullanılmış olup, sosyodemografik özelliklerine dair bilgiler "Sosyodemografik ve Klinik Veri Formu" aracılığıyla edinilmiştir. DEHB klinik belirti şiddeti ve ilişkili klinik özelliklerine ait verileri elde etmek amacıyla, "Conners Anababa Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CADÖ-YK)" ve "Conners Öğretmen Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CÖDÖ-YK)" formları çalışmanın başlangıcında ve üçüncü ayın sonunda veri toplamak amaçlı kullanılan ölçeklerdir. Oksidatif stres ve antioksidan parametrelerle ilişkili biyobelirteçler olan Total Antioksidan Durum (TAS), Total Oksidan Durum (TOS), Malondialdehit (MDA), Süperoksit Dismutaz (SOD) ve Okside LDL düzeyleri, eş zamanlı olarak ELISA yöntemiyle analiz edilmiştir. Tüm biyokimyasal ölçümler, BT LAB ® (Bioassay Technology Laboratory Shanghai, China) marka kitler kullanılarak çalışmanın başlangıcında ve üçüncü ayın sonunda gerçekleştirilmiştir. BULGULAR: Metilfenidat tedavisi sonrasında hem antioksidan biyobelirteçler olan TAS (t=2,42; p=0,021) ve SOD (t=3,21; p=0,003) hem de oksidan biyobelirteçler olan TOS (t=4,06; p<0,001), MDA (w=664,00; p<0,001) ve Ox-LDL (w=635,00; p=0,001) düzeylerinde istatistiksel açıdan anlamlı olarak azalma olduğu saptanmıştır. Oksidatif dengeyi yansıtan ve TOS'un TAS'a oranı ile elde edilen "Oksidatif Stres İndexi (OSİ)" ortalamaları azalmakla birlikte bu farklılık istatistiksel olarak anlamlılık düzeyine ulaşamamıştır (t=1,84; p=0,066). Hastaların DEHB semptom profili, bazı ek klinik parametreler ile anlamlı olarak değişiklik göstermekle birlikte; biyokimyasal değerlendirmeler açısından istatistiksel açıdan anlamlı herhangi bir sonuca ulaşılamamıştır. SONUÇ: Bu çalışmada, DEHB tanılı çocuklarda 3 aylık metilfenidat tedavisi sonrasında total oksidatif stresin azaldığı gösterilmiş olup; homeostatik mekanizmalar aracılığıyla azalması beklenen antioksidan etkinlikteki azalma da gösterilerek, oksidatif stresteki azalma dolaylı bir yol aracılığı ile doğrulanmıştır. Hastalığın klinik şiddeti ile özgül biyobelirteç düzeyleri arasında ise bir ilişki bulunamamış olmakla birlikte; bu çalışma, alanda daha geniş örneklemler üzerinde daha kapsamlı çalışmalar için bir basamak teşkil edebilir. Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu; Oksidatif Stres; Metilfenidat; Antioksidan; OSİ