Doğrulanmış ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan 8-18 yaş arasındaki çocukların yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE TANIDIR
Danışman: Emine DİBEK MISIRLIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç:Son yıllarda çocuklarda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonları görülme sıklığında artış olmuştur. İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonları hafif kutanöz döküntülerden ağır ilaç reaksiyonlarına kadar geniş spektrumda olabilmektedir. Bu durum hastaların yaşam kalitelerini etkileyebilmektedir. Yaşam kalitesi değerlendiriminde genel yaşam kalite testleri yanısıra hastalık spesifik yaşam kalitesi anketleri kullanılabilmektedir. Erişkinler için geliştirilmiş olan ilaç spesifik yaşam kalite anketinin Türkçe geçerlilik ve güvenirliliği çalışılmıştır. Çocuklarda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonlarının yaşam kalitesi üzerine etkilerini değerlendiren araştırma sayısı kısıtlıdır. Çalışmamızda; doğrulanmış ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu tanısı ile izlenen çocuklarda yaşam kalitelerinin ve yaşam kalitesini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi ve erişkinlerde kullanılan Türkçe validasyonu yapılmış olan ilaç spesifik yaşam kalite ölçeğinin çocuklarda ve ebevynlerinde kullanımının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamıza Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Alerji Polikliniği' nde ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu tanısı ile izlenen 8- 18 yaş arası çocuklar dahil edildi. Hastalar ve ailelerin sosyodemografik özellikleri, reaksiyona neden olan ilaç/ilaçlar, reaskiyonun özellikleri ve ilaç aşırı duyarlılık reakiyonu doğrulanmasında kullanılan tanısal testler hasta dosyasından kayıt edildi. Yaşam kalitesi değerlendirmeleri için hastalar ve ebeveynleri tarafından Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) doldurulurken, İlaç Aşırı Duyarlılık Spesifik Yaşam Kalitesi Anketi (DrHy-Q) sadece hastalar tarafından dolduruldu. Ayrıca ilaç aşırı duyarlılığı olan hasta grubu ve kronik hastalığı olmayan kontrol gruplarında ÇİYKÖ özbildirim ve ebeveyn tarafından doldurulan ÇİYKÖ puanları karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışmaya 46 ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hasta (29 kız %63 ) ve 46 kontrol grubu (27 kız %58,7) dahil edildi. Yaş ortalamaları 157,07±33,87 (min. 96, maks. 216) aydı. Reaksiyonlar Yirmi iki (%47,8) hastada antibiyotikler, 21 (%45,7) hastada nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) ile, 1(%2,2) hastada anjiotensin dönüştürücü enzim inhibitörü (ACEİ), 1(%2,2) hasta rituksimab, 1(%2,2) hasta lokal anestezik (artikain) ile gelişmişti. Reaksiyonlar hastaların 16 (%34,8)'sında anjioödem, 8 (%17,4)'inde makülopapüler döküntü, 6 (%13)'sında ağır kutanöz ilaç reaksiyonu ve 5 (%10,9)'inde anafilaksi şeklinde olmuş. Hastalara yaşam kalitesi değerlendirmesi uygulandığında reaksiyon üzerinden geçen sürenin ortalama 28,82±15,88 (min. 1 ay , maks.66) ay olduğu saptandı. İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hastalar ile kontrol grubunun özbildirim ölçek puanları ve ebeveynleri tarafından doldurulan ÇİYKÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonuna neden olan ilaca göre değerlendirildiğinde reaksiyonun antibiyotik ile olması veya nonsteroid antiinflamutar ilaç ile olması durumunda çocuk ve ebevyn tarafından doldurulan ÇİYKÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0.05). Hasta grubunda ebevynlerin dolduruğu ÇİYKÖ puanı ile hastanın doldurduğu ÇİYKÖ özbildirim puanı karşılaştırıldığında her üç puan grubu için istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (FSTP, PSTP, ÖTP p>0,05). İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hastaların DrHy- Q puanı ortalama 329,35±281,43(min0, maks.1350) olarak hesaplandı. Erişkin için geliştirilen ve Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği yapılmış olan DrHy-Q hasta grubumuzda kullanımını değerlendirmek için yapılan korelasyon analizinde ÇİYKÖ ve DrHy-Q arasında negatif korelasyon saptandı (r= -0, 54 p=0,00). Sonuç: Çalışmamızda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu olan hasta ve kontrol grubu arasında yaşam kalitesi ölçek puanları arasında anlamlı fark bulunmadı. Ebeveynlerin doldurduğu ÇİYKÖ form puanları ile özbildirim puan ortalamaları arasında da anlamlı farklılık saptanmadı. Ek hastalık varlığının yaşam kalitesi algısını çocuklarda ve ebeveynlerinde olumsuz yönde etkilediği gösterildi. Ayrıca çalışmamızda erişkinler için geliştirilmiş olan ilaç aşırı duyarlılık spesifik yaşam kalite ölçeğinin çocuklarda genel yaşam kalite ölçeği ile korele bulunması bu ölçeğin 8-18 yaş grubu çocuklarda kullanılabileceğini göstermektedir. Çocuklarda ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonlarının yaşam kalitesi üzerine etkilerini değerlendirmek ve çocuklarda ilaç spesifik yaşam kalite ölçeğinin geçerlilik ve güvenirliliği yapılmak üzere çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Çocuk, genel yaşam kalitesi, hastalık spesifik yaşam kalitesi, ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonları,