Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinin psikolojik dayanıklılık özelliklerinin çocuk ve ergenlerin yaşam kalitesi ve işlevsellikleri ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: BUSE SUCU
Danışman: Fatma Sibel DURAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) yaşam kalitesi ve işlevsellik üzerinde olumsuz etkilere sahip bir klinik durumdur. DEHB'li çocuklarda yaşam kalitesi ve işlevsellik üzerinde etkili birçok faktör tanımlanmıştır. Ancak ebeveynlerin psikolojik dayanıklılıklarının çocukların yaşam kalitesi ve işlevselliği üzerindeki etkisini araştıran çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmada ebeveynlerin psikolojik dayanıklılık düzeylerinin DEHB'li çocukların yaşam kalitesi ve işlevselliği üzerine etkisini araştırmak ve bu etkiyi ilaç kullanma durumlarına göre incelemek amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışma kesitsel bir çalışma olarak İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Kliniği'nde gerçekleştirildi. DEHB tanısı konmuş 7-12 yaş arası ilaç kullanan ve kullanmayan kız ve erkek olgular ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilen sağlıklı kontrol grubu olmak üzere çalışma 3 grup ile gerçekleştirildi. Çalışmada Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam boyu Şekli Türkçe uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T), 4-18 Yaş Çocuk ve Gençler İçin Davranış Değerlendirme Ölçeği: Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği (Child Behavior Check-List = CBCL), Turgay Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (YDB-TDÖ), Barkley Çocuk Dikkat Anketi, Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği-Gözden Geçirilmiş Formu (WISC-R), Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (YİPDÖ), WİBÖ-E (Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği-Ebeveyn Formu), ÇİYKÖ-Ebeveyn (Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği-Ebeveyn Formu), ÇİYKÖ-Çocuk (Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği-Çocuk Formu) formları kullanıldı. Sonlanım değişkenleri WİBÖ-E, ÇİYKÖ-E ve ÇİYKÖ-Ç ile değerlendirildi. Verilerin analizi Statistical Package for Social Sciences (SPSS) Windows 26 paket programı (Chicago, İllinois, USA) kullanılarak yapıldı. Sayısal veriler için ikiden fazla grup karşılaştırmasında ANOVA veya Kruskal Wallis testleri kullanıldı. Korelasyon analizinde normal dağılan verilerde Pearson, normal dağılıma uymayan verilerde Spearman korelasyon testi uygulandı. ÇİYKÖ çocuk, ÇİYKÖ ebeveyn, WİBÖ-E ve YİPDÖ puanları için yordayıcı faktörlerin saptanmasında lineer regresyon analizi kullanıldı. Tüm testler için istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. BULGULAR: çalışmaya kontrol grubunda 51, ilaç kullanan DEHB grubunda 54, ilaç kullanmayan DEHB grubunda 58 olmak üzere toplam 163 katılımcı alındı. WİBÖ-E ve ÇİYKÖ ebeveyn ve çocuk formlarında DEHB gruplarının toplam puanlarda ve alt kategorilerin tamamına yakınında kontrol grubuna göre işlevsellik ve yaşam kalitelerinin daha düşük olduğu saptandı. Ayrıca ÇİYKÖ ebeveyn ve çocuk puanları arasında anlamlı negatif korelasyon bulundu. Aynısı WİBÖ-E ile değerlendirilen işlevsellik için de geçerli bulundu. ÇİYKÖ çocuk formu puanları için anlamlı yordayıcılığa sahip faktörler YİPDÖ toplam puan ve YDB-TDÖ dikkat eksikliği puanları idi. ÇİYKÖ ebeveyn formu puanları için anlamlı yordayıcılığa sahip faktörler ise katılımcı grubu (kontrol, ilaç kullanan DEHB ve ilaç kullanmayan DEHB), YDB-TDÖ toplam puan ve YDB-TDÖ KOKGB toplam puanları idi. WİBÖ-E puanları üzerinde yordayıcı faktörler YİPDÖ, YDB-TDÖ dikkat eksikliği toplam puan ve KOKGB toplam puanları olarak saptandı. SONUÇ: Ebeveynlerin psikolojik dayanıklılığı düştükçe DEHB'li çocukların yaşam kalitesi ve işlevselliğinin de bozulduğunu saptadığımız bu çalışmada; çocukların dikkat eksikliği semptom şiddeti arttıkça ebeveynlerin psikolojik dayanıklılığının da düştüğünü dolayısıyla bu ilişkinin iki taraflı olduğunu gösterdik. Her ne kadar sonlanım parametreleri üzerinde ilaç kullanımının olumlu etkisi olduğunu gösteren bulgular elde etmiş olsak da DEHB'li çocukların tedavileri yönetilirken aileleri ile beraber bütüncül bir yaklaşımın göz ardı edilmemesi ve ebeveyn eğitimleri ile destek programlarının çocukların yaşam kalitesi üzerine olumlu etkisi olacağı kanaatindeyiz.