Aerobik egzersizlerin multiple sklerozlu hastalarda fiziksel aktivite, günlük yaşam aktiviteleri, disabilite, denge, yorgunluk ve yaşam kaliteleri üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP AYKIN YIĞMAN
Danışman: Özgür Zeliha KARAAHMET
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Multiple Skleroz (MS), 30-50 yaşlarındaki erişkinleri, çoğunlukla da kadınları etkileyen, merkezi sinir sisteminin kronik demyelinizan sıklıkla ilerleyici bir hastalığıdır. MS ile yaşayan insanlar hastalığın neden olduğu semptomlar nedeniyle düşük yaşam kalitesine (YK) sahiptir ve ilaç tedavisinden başka, belirtileri yönetmek için çeşitli tedavilere ihtiyaç duyarlar. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda; rehabilitasyon uygulamaları ve aerobik egzersizlerin MS hastalarının fiziksel, zihinsel ve sosyal işlevselliklerinde memnuniyetini artırdığını ve MS tedavisinde rutin tedavi uygulaması olarak dâhil edilebileceğini bildirmektedir. Bu çalışmanın amacı, MS'li hastalarda yatarak gözlem altında yapılan aerobik egzersiz programlarıyla ev egzersiz programlarının fiziksel aktivite, disabilite, denge, yorgunluk, aerobik kapasite ve yaşam kalitesine etkisini incelemektir. Gereç ve yöntem: Çalışmaya Ocak 2019 ile Haziran 2019 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniğine başvurmuş, multiple skleroz tanısı ile takipli, çalışmaya alınma ve dışlama kriterlerini karşılayan 53 hasta ve 27 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 80 kişi dahil edildi. Hastalar ayaktan-ev programı, yatarak tedavi alanlar ve sağlıklı kontrol olmak üzere 3 gruba ayrıldı. Hastalara 6 haftalık aerobik egzersiz programı verildi. Çalışmaya alınan hastaların yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi, hastalık süresi, hastalığın klinik tipi, ek hastalıkları, kullandıkları ilaçlar, eğitim yılı, dominant el tercihi kayıt edildi. 6 haftalık egzersiz programı öncesinde ve sonrasında hastaların fizik muayeneleri yapıldı, şikayetleri sorgulandı, Genişletilmiş Özürlülük Ölçeği (EDSS), yorgunluk şiddeti skalası (YŞÖ), Fiziksel Engelli Bireyler İçin Fiziksel Aktivite Ölçeği (PASIPD), Berg Denge Ölçeği (BDÖ), MS Yaşam Kalitesi Ölçeği (Multiple Sclerosis Quality of Life-54" (MSQoL)-54), Fiziksel Bagımsızlık Ölçeği (FBÖ), 6 dakika yürüme testi (6DYT) sonuçları kaydedildi. Hastaların egzersiz kapasitesini belirlemek için Care Fusion Type Master Screen-CPX cihazı ile treatmillde modifiye Bruce protokolü kullanıldı. Obezite ve kas-iskelet sistemi hastalıkları kaynaklı yürüme bozukluğu olan hastalarda egzersiz testi olarak bisiklet ergometrisi tercih edildi. Maksimum süre, maksimum VO2 (max VO2), maksimum kalp hızı (HRmax), metabolik eşlenik (MET), test sırasında ulaşılan maksimum yük (WRpeak) değerleri kayıt edildi ve 6 haftalık program sonrasında egzersiz tolerans testi tekrar yapıldı. Bulgular: Hastaların 19'u (%23,8) yatan hasta grubunu, 34'ü (%42,5) ayaktan hasta grubunu, 27'si (%33,8) sağlıklı kontrol grubunu oluşturdu. Katılımcıların demografik verileri incelendiğinde hasta ve kontrol grubunun eğitim süresi dışında verileri homojen dağılmaktaydı. VO2max kapasitesi; ayaktan hastalarda 12.90 (min6.00 -max 35.60), yatan hastalarda 9.10 (min5.50 -max16.80), tüm hastalarda 11.40 (min5.50 -max 35.60), kontrol grubunda 22.90 (min 1.60-max 31.90) ml/kg/dk olarak ölçüldü. Yatan hastalarda ağrı şikâyetinde; ayaktan hastalarda yorgunluk, denge, kas güçsüzlüğü, barsak problemi, hafıza, ağrı ve tremor şikâyetlerinde hafifleme olup anlamlı değişim saptandı. Yatan hastalarda 6DYT, MAS düzeyi, FBÖ motor, BDÖ ve YŞÖ verilerinde; ayaktan hasta grubunda 6DYT, FBÖ motor, EDSS, BDÖ, PASİPD, YŞÖ verilerinde olumlu değişim olup, tedavi sonrasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). MSYK-54 alt grupları değerlendirildiğinde; yatan hastalarda fiziksel sağlık, ağrı, duygusal esenlik, sağlık algıları, genel yaşam kalitesi sonuçlarında; ayaktan hasta grubunda fiziksel sağlık, fiziksel problemlerden dolayı rol kısıtlamaları, ağrı, sosyal fonksiyon, sağlık sıkıntısı sonuçlarında anlamlı artış saptandı(p<0.05). CPET verileri değerlendirildiğinde, yatan hasta grubunda maxVO2, MET, süre ve WRpeak sonuçlarında; ayaktan hasta grubunda maxVO2, HRmax, MET, süre, WR peak sonuçları arasında anlamlı iyileşme saptandı (p<0.05). Ayaktan ve yatan hasta gruplarının tedaviden faydalanma düzeyleri değerlendirildiğinde; MAS, FBÖ motor, BDÖ sonuçlarında yatan hastalar lehine gruplar arası anlamlı fark saptandı (p<0.05). Hasta ve kontrol grupları arası sonuçlar değerlendirildiğinde; 6DYT, maxVO2, HRmax, MET, CPET süre, WRpeak sonuçları arasında tedavi öncesi ve sonrasında her iki grupta anlamlı gelişme vardı (p<0.05). Hasta ve kontrol grubunda egzersize bağlı herhangi bir yan etki görülmedi. Sonuç: Aerobik egzersiz MS hastalarında iyi tolere edilmiştir. Aerobik kapasiteyi artırmanın yanı sıra MS ile ilişkili semptomları iyileştirdiği, fonksiyonelliği artırdığı ve yaşam kalitesine olumlu etkileri olduğu gözlenmiştir. Yatarak gözetim altında yapılan aerobik egzersizlerin ev programına göre daha etkin olduğu görülmüştür. Anahtar sözcükler: aerobik egzersiz, denge bozukluğu, multiple skleroz, rehabilitasyon, yorgunluk