Uzun süreli topikal kortikosteroid kullanan psoriasis hastalarının sürrenal yetmezlik, cushing sendromu ve osteoporoz gelişme riski açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL ERDEM
Danışman: Müzeyyen GÖNÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç Psoriasis kronik eritemli, skuamlı plaklarla seyreden, pek çok komorbiditenin de eşlik ettiği, yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen kronik enflamatuar bir hastalıktır. Topikal kortikosteroidler (TKS) hafif psoriasis formlarında ilk seçenek, orta/şiddetli formlarında ise asıl tedaviye ek olarak en sık kullanılan ilaçlardır. Topikal steroidler uygun doz ve miktarda kullanıldıklarında oldukça etkili ajanlardır ancak psoriasisin kronik seyri, tedavi kesiminden sonra nüks gelişmesi ve hastaların bilinçsizce kullanması nedeniyle fazla miktarda ve uzun süreli kullanılabilmektedir. Topikal kortikosteroidlerin sistemik yan etkilere neden olabileceği çok iyi bilinse de bu hastalarda sistemik yan etki gelişimine etki eden faktörlerin araştırıldığı çalışma sayısı kısıtlıdır. Bu çalışmayla uzun süreli TKS kullanan psoriasis hastalarında gelişebilecek olan yan etkilerden sürrenal yetmezlik, Cushing Sendromu (CS) ve osteoporoz araştırılacak ve bu yan etkilerin ne şartlar altında geliştiği ortaya konulmaya çalışılacaktır. Gereç ve Yöntem Psoriasis polikliniğimizde takipli, başvuru öncesinde hastadan alınan bilgiye göre monoterapi olarak haftada en az 50 gr süperpotent veya potent topikal kortikosteroid tedavisini en az 1 ay süreyle kullanımı tespit edilmiş hastaların dosyaları retrospektif incelenerek toplam 49 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalar aldıkları topikal steroidin potensine göre iki gruba ayrıldı ve ACTH, kortizol ve kemik dansitometre değerlerine bakıldı. Hastaların yaş, cinsiyet, öz ve soygeçmişleri, ek sistemik hastalıkları, psoriasisin süresi, kullandıkları topikal kortikosteroidin adı, kullanma şekli, kullanım süresi ve miktarı, dermatolojik ve sistemik muayene bulguları kaydedildi. Endokrinolog tarafından istenen tetkik sonuçları ile yapılan tetkikler ve hekimin yorumları kaydedildi. Bulgular Çalışmaya 49 hasta dahil edilmiş olup potent topikal steroid kullanan grup 1'de 24, süperpotent topikal steroid kullanan grup 2'de ise 25 hasta yer almaktaydı. Her iki grup arasında sürrenal yetmezlik, CS ve osteoporoz gelişimi açısından anlamlı bir fark bulunmadı. Grup 1 de yer alan 1 hasta, grup 2 de yer alan 4 hasta iatrojenik CS olarak değerlendirildi. Grup 2'de yer alan hastaların ACTH stimülasyon testleri sürrenal yetmezlikle uyumlu sonuç verdi, grup 1'de yer alan hastada sürrenal yetmezlik saptanmadı. Hipotalamik-pituiter-adrenal (HPA) aksın geri dönme zamanı ortalama 2±0,81 ay olarak hesaplandı. Grup 2'deki hastaların ACTH değerleri, grup 1'deki hastalara göre anlamlı olarak daha düşük bulundu. Haftada 50 gr'dan daha fazla süperpotent steroid kullanan hastalar, haftada 50 gr süperpotent topikal steroid kullanan hastalardan anlamlı olarak daha düşük kortizol düzeyine sahiplerdi, kortizol düzeyi ile süperpotent TKS kullanım miktarı arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu (p<.01) tespit edildi. Kortizol düzeyi ile topikal süperpotent steroidlerin kullanım süresi arasında anlamlı bir ilişki yoktu. Grup 1'de 3 hastada, grup 2'de ise 8 hastada osteoporoz tespit edildi. Her iki grup arasında hasta sayısının az olması nedeniyle risk faktörlerinin belirlenmesi için istatistiksel analiz yapılamadı. 11 hastanın 9'unda sadece L1-L4 vertebra etkilenmişti. Sonuç Sonuçlarımız haftalık kullanılan süperpotent steroid miktarı arttıkça kortizol seviyesinin daha fazla baskılandığını destekler niteliktedir. Ayrıca süperpotent steroidlerin potent topikal steroidlere göre sayıca daha fazla sürrenal yetmezlik, CS ve osteoporoza neden oldukları gösterilmiştir. Ancak sürrenal yetmezlik, cushing sendromu ve osteoporoz gelişimi için belirgin bir süre ya da miktar tespit edilememiştir, bunun daha çok bireysel farklılıklara bağlı olduğu düşünülmüştür. Cushingoid bulgu gelişen hastalar sürrenal supresyon ve osteoporoz açısından dikkatle değerlendirilmelidir. Kısa Özet Uzun süreli topikal kortikosteroid kullanan psoriasis hastalarında sürrenal yetmezlik, Cushing Sendromu ve osteoporoz gelişimine topikal steroidin potensi miktarı ve kullanım süresinin etkisi araştırıldı. Cushingoid görünüm sürrenal baskılanmanın göstergesi olabilir. Haftalık topikal steroid kullanım miktarı arttıkça kortizol seviyesinin daha çok baskılandığı gösterilmiştir. İstatistiksel olarak anlamlı olmasa da sayı olarak osteoporoz; süperpotent steroid kullananlar hastalarda daha fazladır. Anahtar kelimeler: adrenal yetmezlik, iatrojenik cushing sendromu, osteoporoz, psoriasis, sürrenal yetmezlik, topikal kortikosteroid