Stenotrophomonas maltophilia bakteremilerinde direnç ve mortalite risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞENUR AKBAY
Danışman: Hurrem BODUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamıza Ankara Bilkent Şehir Hastanesi'nde Şubat 2019-2025 tarihleri arasında servis veya yoğun bakım ünitelerinde takipli 18 yaş ve üzeri Stenotrophomonas maltophilia bakteremisi olan hastalar dahil edilmiştir. Bu hasta popülasyonunda direnç ve mortalite risk faktörleri araştırılmıştır. Ek olarak merkezimizdeki S. maltophilia bakteremi epidemiyolojisi, enfeksiyon kaynağı, etkenin persistans ve rekürrensi incelenmiştir. Tüm bu verilerle S. maltophilia bakteremilerinde merkezimiz için direnç oranlarının bilinerek, etkene yönelik en uygun antibiyoterapinin belirlenmesi, düzeltilebilir risk faktörlerinin farkında olarak azaltılmasına, direnç gelişimi ve mortalite riski yüksek olan hastaların ön görülerek uygun tedavi ve hasta yönetimine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Gereç ve yöntem: Çalışmamıza Ankara Bilkent Şehir Hastanesi'nde Şubat 2019- 2025 tarihleri arasında servis veya yoğun bakım ünitelerinde (YBÜ) takipli 18 yaş ve üzeri, en az bir kan kültürü şişesinde S. maltophilia üremesi olan 245 bakteremi hastası dahil edilmiştir. Bu popülasyonda hastalara ait demografik özellikler, komorbiditeler, qPitt bakteriyemi skoru, YBÜ yatışı olan hastalar için akut fizyoloji ve kronik sağlık değerlendirmesi (APACHE) II skoru, hastane/YBÜ yatışı, antibiyotik kullanımı, operasyon öyküsü, immünsüpresyon varlığı, bakteremi günü ateş/sepsis/septik şok varlığı, invaziv işlem varlığı, bakteremi kaynağı, kültür antibiyogram sonuçları, polimikrobiyal bakteremi varlığı, yattığı sürece aldığı antibiyotik sınıf ve süreleri, ampirik tedavi uygunluğu, etkin tedavi başlama süresi, kan kültürü persistans ve rekürrensi, 14-30 günlük mortalite, bakteremi günü laboratuvar değerleri kaydedilerek incelenmiştir. Bulgular: Çalışmamızda 245 S. maltophilia bakteremisi olan hasta incelenmiş olup ortalama yaş 65,9 olarak tespit edilmiştir. Olguların %59,2'si erkek olup %80,8'inin YBÜ yatışı mevcuttur. Trimetoprim/sulfametoksazol (TMP/SMX) için direnç oranı %2,9, orta duyarlı suşların oranı %31,4 saptanırken; levofloksasin için direnç %4,1, orta duyarlı suş oranı ise %0,4 olarak saptanmıştır. TMP/SMX direnci risk faktörleri için yapılan tek değişkenli analizde son 3 ayda hastane yatışı, YBÜ yatışı, B-laktam/B-laktamaz inhibitörü kullanımı, son 1 ayda operasyon öyküsünün 10 olması TMP/SMX'e dirençli hastalarda anlamlı yüksek saptanırken (sırasıyla p=0,022, p=0,018, p=0,008, p=0,008), immünsüpresif durum varlığı ve steroid kullanımı TMP/SMX'e duyarlı hasta grubunda anlamlı yüksek saptanmıştır (sırasıyla p=0,041 ve p<0,001). Çok değişkenli analizde ise steroid kullanımının TMP/SMX direncini %75,7 oranında düşürdüğü saptanmıştır (OR=0,243 %95 GA [0,101-0,585], p=0,002). Levofloksasin direnci risk faktörleri için yapılan tek değişkenli analizde kronik karaciğer hastalığının olması, perkütan transhepatik kolanjiografi (PTK) işlemi yapılmış olması, yatış-bakteremi arasında tigesiklin kullanımı levofloksasin dirençli grupta anlamlı yüksek saptanırken (sırasıyla p=0,034, p=0,041, p=0,020), yatış-bakteremi arasında B-laktam/B-laktamaz inhibitörü kullanımı levofloksasin duyarlı hastalarda anlamlı yüksek olarak saptanmıştır (p=0,001). Çok değişkenli analizde ise yatış-bakteremi arasında tigesiklin kullanımının levofloksasin direncini 6,218 kat artırdığı (OR 6,218 %95 GA [1,531-25,259], p=0,011), kronik karaciğer hastalığına sahip olmanın ise levofloksasin direncini 10,4 kat arttırdığı (OR 10,445 %95 GA [0,503-105,513], p=0,047) tespit edilmiştir. Çalışmamızda S. maltophilia bakteremisi ile takipli hastaların 14 günlük kaba mortalitesi %54,9 iken, 30 günlük kaba mortalite %70,6 olarak saptanmıştır. Mortalite için yapılan çok değişkenli analizde APACHE II skorundaki bir birim artışın mortalitede %12,8 artışla (OR 1,128 %95 GA [1,054-1,207], p=0,001), Charlson komorbidite indeks (CKİ) skorunda bir birim artışın mortalitede %43,6 artışla (OR 1,436 %95 GA [1,097-1,879], p=0,008) ilişkili olduğu saptanmıştır. Ayrıca yatış-bakteremi arasındaki sürede polimiksin (OR 4,547 %95 GA [1,235-16,746], p=0,023) ve glikopeptid (OR 4,095 %95 GA [1,485-16,194], p=0,009) kullanımının mortaliteyi sırasıyla 4,55 ve 4,91 kat artırdığı tespit edilmiştir. Sonuç: APACHE II ve CKİ skoru yüksek, yatış ile bakteremi arasında glikopeptid veya polimiksin kullanım öyküsü olan hastalarda gelişen S. maltophilia bakteremilerinde mortalite riskinin arttığı bilinerek bu hastalar daha yakın takip edilmelidir. Kronik karaciğer hastalığı olan veya bakteremi öncesi tigesiklin kullanımı olan S. maltophilia bakteremisi olan hastalarda levofloksasin direnci olabileceği akılda tutulmalı ve kinolon monoterapisi tercih edilmemelidir.