Alerjik rinit ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu: Yürütücü işlevlerin karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEGÜM KIRMIZI
Danışman: Esra ÇÖP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çocuklarda alerjik rinitin (AR) dikkat ve yürütücü işlevler üzerinde etkisinin olup olmadığının, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) komorbiditesinin bu etkiye aracılık edip etmediğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Pediatrik Alerji ve İmmünoloji birimi tarafından değerlendirilerek, klinik olarak AR tanısı konulan ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan hastalar psikiyatrik değerlendirme için araştırmacıya yönlendirilmiştir. Araştırmacı tarafından yapılan klinik değerlendirme sonucu DSM-5 tanı kriterleri dikkate alınarak, DEHB komorbiditesinin olup olmamasına göre iki grup oluşturulmuştur. Aynı araştırmacı tarafından Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri polikliniklerine başvuran ve DSM-5 tanı kriterlerine göre DEHB tanısı konulan çocuklardan ise üçüncü grup oluşturulmuştur. Bu üç grup, dahil edilme kriterlerini karşılayan 8-12 yaş arası çocuklardan oluşmaktadır. Örneklem seçiminde yanlılığı önlemek için Mart-Nisan- Mayıs 2023 tarihlerinde ilgili polikliniklere başvuran tüm hastalara ulaşılmıştır. Tüm katılımcılara ve ebeveynlerine yarı yapılandırılmış görüşme olan Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-Türkçe Uyarlaması (K-SADS-PL / Kiddie- Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Aged Children, Present and Lifetime Version) uygulanmıştır. Olası psikiyatrik yakınmalarının taranması için Öğretmen Bilgi Formu, Güçler ve Güçlükler Anketi Öğretmen Formu (GGA) ve Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği-Kısa Form (CÖDÖ) öğretmenler tarafından doldurulmuştur. Güçler ve Güçlükler Anketi Ebeveyn Formu (GGA), Conners Ebeveyn Derecelendirme Ölçeği-Kısa Form (CADÖ) ebeveynleri tarafından doldurulmuştur. Bilişsel fonksiyonları değerlendirmek için araştırmacı tarafından Stroop Testi TBAG Formu ve Winconsin Kart Eşleme Testi (WKET) uygulanmıştır. Yorgunluğun test performansını etkilememesi için tüm uygulamalar iki oturumda yapılmıştır. Bulgular: Gruplar arasında sosyodemografik özellikler karşılaştırılmış ve gruplar arasında yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, ek psikiyatrik bozukluk, anne eğitim düzeyi, anne ve babada psikiyatrik bozukluk, ailenin aylık geliri, ebeveynler arası akraba evliliği ve birlikte olma durumları arasında anlamlı bir farklılık olmadığı bulunmuştur. DEHB tanısı alan hastalar görünümlerine göre değerlendirildiğinde, en sık bileşik görünüm olduğu saptanmakla birlikte, gruplar arasında görünüm bakımından farklılık bulunamamıştır. AR grubundaki çocukların okul başarılarının hem DEHB hem de komorbid gruplarındakilerden daha iyi olduğu saptanmıştır. Conners Ebeveyn Ölçeğinde AR grubunun ataklık/hiperaktivite ve öğrenme sorunu puanları, DEHB ve komorbid gruplarından daha düşük bulunmuştur. Davranım sorunu puanı bakımından AR grubu ile DEHB grubu arasında fark bulunamamış, ancak AR grubunun davranım sorunu puanının komorbid grubundan daha düşük olduğu saptanmıştır. Conners Öğretmen Ölçeğinde, AR grubunun, dikkat eksikliği/edilgenlik, hiperaktivite ve davranım sorunu puanlarının DEHB ve komorbid gruplarından daha düşük olduğu bulunmuştur. DEHB ve komorbid grupları arasında bu puanlar açısından anlamlı fark bulunamamıştır. Öğretmen ve ebeveyn tarafından bildirilen GGA davranış sorunları, dikkatsizlik/hiperaktivite, dışsallaştırma ve toplam puanlarının AR grubunda, DEHB ve komorbid gruplarına göre düşük olduğu saptanmıştır. Komorbid ve DEHB grupları arasında ise bu puanlar bakımından fark bulunamamıştır. AR grubunun Stroop Testi Bölüm 5 Toplam süreleri DEHB ve Komorbid gruplarına göre daha düşük bulunmuştur. DEHB ile Komorbid grupları arasında, Stroop Testi Bölüm 5 Toplam süreleri bakımından fark bulunamamıştır. DEHB ve AR grupları arasında WKET puanları açısından anlamlı bir fark bulunmazken, DEHB ve komorbid grupları karşılaştırıldığında, toplam tepki sayısı, perseveratif tepki sayısı, perseveratif hata sayısı, perseveratif hata yüzdesi ve kurulumu sürdürmekte başarısızlık puanı komorbid grupta daha yüksek; tamamlanan kategori sayısı ve öğrenmeyi öğrenme puanları ise DEHB grubunda daha yüksek bulunmuştur. Sonuç: AR, DEHB'ye kıyasla daha az yaygın yürütücü işlev bozukluğuna neden olmakla birlikte, AR ve DEHB'de bazı ortak yürütücü işlev bozuklukları gözlenmektedir. Çalışmamızın bulguları, DEHB-AR komorbiditesinin, AR'nin DEHB'deki belirli temel yürütücü işlev eksikliklerini (perseverasyon, kavramsallaştırma, sürdürme ve geri bildirim yoluyla öğrenme gibi) daha da şiddetlendirebileceğini göstermektedir. Ancak AR ve AR-DEHB komorbiditesinin bilişsel işlevler üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılması için, gelecekteki çalışmaların, daha geniş örneklemli olması ve çalışmamızın kısıtlılıklarını dikkate alması faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Alerjik Rinit, Yürütücü İşlevler