COVID-19 pandemisi sürecinde maske kullanımının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA DİLARA TÜRKUŞAĞI YİĞİT
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamız Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi aile hekimliği polikliniklerine başvuran kişilerin maske kullanım davranışlarını ve maske kullanımında yaşadıkları problemleri tanımlamayı amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 1 Temmuz-30 Eylül 2021 tarihleri arasında S.B.Ü. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine muayene olmaya gelen ve çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 18 yaş ve üzeri kişiler dahil edildi. Çalışmaya katılmayı kabul eden 924 kişiden sosyodemografik veri formu ve Covid-19 sırasında maske kullanımı ile alakalı sorular içeren anket formunu doldurması istendi. Okumakta zorlanan ve okuma yazması olmayan kişilere anket formu yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulandı. Araştırma boyunca toplanan veriler, IBM SPSS 25.0 (International Business Machines Statistical Package for Social Sciences, version 25) programı ile değerlendirildi. İstatistiksel olarak p<0,05 değeri anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya S.B.Ü. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran 924 kişi katıldı. Katılımcıların 504'ü (%54,5) kadın, 420'si (%45,5) ise erkekti. Katılımcıların tamamı yüz maskesi kullanmaktaydı. Katılımcıların 696'sı (%75,3) zorunlu olmasa da maske kullanmaya devam edeceğini ifade etti. Zorunlu olmasa da maske kullanma oranı anlamlı olarak kadın cinsiyette ve kronik hastalığı olan grupta daha yüksekti (sırasıyla; p=0,001, p<0,001). Katılımcılar koronavirüs ve KKE kullanımı hakkında en çok TV'den (n=644, %69,7) bilgi edindiğini ifade etti. Katılımcıların büyük kısmının cerrahi/tıbbi maske (n=838, %90,7) kullandığı saptandı, %22'si (n=203) cerrahi/tıbbi maskeyi birden fazla kez kullandığını ifade etti. Çalışmamızda Covid-19 pandemisi ile ilgili endişe puanı ortalaması 5,94±3,72 olarak hesaplandı. Katılımcıların %66,1'i (n=611) maske kullanmaktan rahatsız olduğunu ifade etti. En sık belirtilen rahatsızlık nefes almada zorluktu (n=434, %47,0). Katılımcıların hemen hemen hepsi toplu taşıma araçlarında (n=865, %93,6), alışveriş sırasında (n=866, %93,7) ve sağlık merkezlerinde (n=862, %93,3) maske kullandığını belirtti. Katılımcıların 771'i (%83,4) maskeyi doğru kullandığını düşünüyordu. Maskeyi doğru kullandığını düşünme kadınlarda (n=439, %87,1) ve Covid-19 endişe puanı yüksek olanlarda (6,04±3,73) anlamlı olarak daha yüksekti (sırasıyla; p<0,001, p=0,021). Katılımcıların 622'si (%67,3) maske ile daha korunaklı hissettiğini ifade etti. Yaş ortalaması daha yüksek olanların (48,81±12,29) ve kadın katılımcıların (n=359, %71,2) maske kullanırken kendini korunaklı hissetme oranları anlamlı olarak daha yüksekti (sırasıyla; p<0,001, p=0,008). Katılımcıların çoğu (n=623, %67,4) maske kullanmanın koronavirüs bulaşmasını önlediğini düşünüyordu. Maske kullanmanın koronavirüs bulaşmasını önlediği düşüncesi kadın cinsiyette (n=361, %71,6), yaş ortalaması daha yüksek olanlarda ve Covid-19 endişe puanı yüksek olan grupta anlamlı olarak daha yüksekti (sırasıyla; p=0,010, p<0,001, p=0,002). Sonuç ve Öneri: Halkın en sık başvurduğu bilgi kaynakları TV ve sağlık bakanlığı olduğundan TV'de sağlık bakanlığı tarafından hazırlanan veya desteklenen yayın ve reklamlar şeklinde halka yönelik eğitimler yapılması düşünülebilir. Çalışmamızın sonuçları göz önüne alınırsa katılımcıların çoğunluğunun maskenin koronavirüs bulaşmasını önlediğini düşündüğü ve maske ile daha korunaklı hissettiği bulundu. Ancak ülkemizdeki maske kullanım davranışlarının tam olarak anlaşılması ve tüm topluma genellenebilmesi için daha büyük ölçekli ve daha çok sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Covid-19, maske, koronavirüs, koruyucu ekipman, solunum yolu hastalıkları