Monte carlo (mc) algoritması kullanarak adaptif radyoterapi'de cone beam bilgisayarlı tomografi (CBCT) sisteminin tedaviye etkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, RADYASYON ONKOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RAMİSER YANIK
Danışman: Bahar DİRİCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Radyoterapi sırasında hedef hacim ve sağlıklı akciğer dokusundaki değişiklikler akciğer kanserli hastalarda akciğer toksisitesini etkileyebilir. Konvansiyonel fraksiyone radyoterapi sırasında tümör boyutunda küçülme veya büyüme görülebilir. Radyoterapi öncesi Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve radyoterapi sırasında alınan Konik Işınlı BT (CBCT) görüntüleri, akciğer kanseri hastalarının Adaptif Radyoterapisi (ART) için etkili bir şekilde kullanılabilir. Bu tez çalısmasında ART'nin doğru zamanlanması için CBCT görüntülemelerinin aralıklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Yirmi küçük hücreli dışı akciğer kanserli hastanın CBCT'si, hedef hacimlerin boyutlarındaki değişimlere bağlı olarak küçülme/büyüme ve lokalizasyonları kullanılarak daha iyi bir tümör kapsanması ve sağlıklı doku korunmasını sağlamada tedavinin 10., 20. ve 30. günlerindeki görüntülemenin etkinliği retrospektif olarak incelenerek değerlendirilmiştir. Değerlendirmede; Görüntülenebilir Tümör Hacimlerindeki (GTV), Klinik Hedef Hacimlerdeki (CTV), tümör merkezinin x,y,z eksenlerindeki değişimleri ve ayrıca başlangıç tedavi planı (pCT), 1. adaptif tedavi planı (pCBCT1), 2. adaptif tedavi planı (pCBCT2), 3. adaptif tedavi planı (pCBCT3) değişimleri tümör kapsanması ve sağlıklı doku korunması araştırılarak Friedman anlamlılık ve Wilcoxon işaretli sıralar SPSS testleri ile analiz edildi. Bulgular: GTV, CTV ve Longitudinal (y) eksen değişimleri Friedman testi sonucunda istatistiksel olarak anlamlı fark gösterirken (p ≤0.05), Lateral (x) ve Vertikal (z) eksen değişimleri tümörün hem büyümesi hem de küçülmesi nedeniyle anlamlı bir fark göstermemiştir (p>0.05). Bon Ferroni düzeltmeli Wilcoxon işaretli sıralar analizine göre, tüm GTV ve CTV değişimleri için GTV-0 ila GTV-2; GTV-0 ila GTV-3; GTV-1 ila GTV-3 ile CTV-0 ila CTV-2; ve CTV-0 ila CTV-3 ve CTV-1 ila CTV-3; hacimleri için p≤0,05 ve Longitudinal (y) eksen ve GTV-0 ila GTV-2; GTV-0 ila GTV-3; CTV-0 ila CTV-2 ve CTV-0 ila CTV-3 için p ≤0,05 anlamlı fark saptanmıştır. Akciğer-GTV(V20), (V5), (ort), Spinal kord(maks), Kalp(V30), (V45), (V60), (ort), Özofagus(ort), Brakiyel pleksus(maks) için pCT, pCBCT1, pCBCT2, pCBCT3'te Friedman testi yapılmış ve anlamlı fark bulunmuştur (p≤0.05). Hangi adaptif planın farklı olduğunu belirlemek için Bon Ferroni düzeltmeli Wilcoxon işaretli sıralar testi yapılmıştır. Akciğer-GTV(V20) ve Akciğer-GTV(V5) için ART planlarında pCT ile pCBCT2; pCT ile pCBCT3; pCBCT1 ile pCBCT2; pCBCT1 ile pCBCT3 arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p ≤0,05). Akciğer-GTV(ort), Akciğer-GTV(V20), Akciğer-GTV(V5), Akciğer-GTV(ort), Kalp(V30), Kalp(V45), Kalp(ort), Özofagus(ort) ve Brakiyel pleksus(maks) için ART planlarında pCT ile pCBCT2; pCT ile pCBCT3; pCBCT1 ile pCBCT3 arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p ≤0,05). Spinal kord(maks) için ART planlarında pCT ile pCBCT1; pCT ile pCBCT2; pCT ile pCBCT3: pCBCT1 ile pCBCT3 arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p ≤0,05). Kalp(V60) için ART planlarında pCT ile pCBCT3 arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p ≤0,05) (Spss versiyon 22). Sonuç: CBCT, hedef hacim ve sağlıklı akciğer dokusundaki değişikliklerin tespit edilmesine ve adaptif radyoterapi sürecine olanak sağlayarak normal doku korunmasını sağlar. Planlanan tümör hacminde ve toksisitede önemli azalma sağlayan etkili bir görüntüleme aracıdır. CBCT'nin avantajları, yetkin kullanımıyla birleştiğinde, ART sürecini kolaylaştırır ve akciğer kanseriyle zorlu mücadelede radyoterapiye yardımcı olabilir. CBCT görüntülerine dayalı ART sürecinde en az 20. fraksiyondan sonra Adaptif tedavi prosedürünün uygulanmasının faydalı olacağı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Adaptif Radyoterapi, Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi, Akciğer Kanseri, Radyotoksisite