Akut alevlenme dönemindeki şizofreni tanılı hastalarda CB1, CB2 reseptörleri, anandamid ve 2-araşidonil gliserol seviyelerinin semptom profili, anksiyete düzeyi ve dürtüsellik üzerine etkisi; sağlıklı kontrollerle karşılaştırmalı bir çalışma
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YUSUF BESİM SIKAR
Danışman: Derya İPEKÇİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, akut alevlenme dönemindeki şizofreni tanılı hastalarda CB1 ve CB2 reseptörleri, anandamid (AEA) ve 2-araşidonilgliserol (2-AG) seviyelerini sağlıklı kontrollerle karşılaştırmak ve şizofreni belirtileri, anksiyete düzeyi ve dürtüsellik ile olan ilişkilerini değerlendirmektir. Yöntem: Çalışmaya, DSM-5 tanı kriterlerine göre şizofreni tanısı konulmuş, son 3 aydır antipsikotik tedavi almayan, akut alevlenme dönemindeki 18-65 yaş arası erkek hastalar ve sağlıklı kontroller dahil edilmiştir. Katılımcılardan serum örnekleri alınmış ve CB1, CB2 reseptörleri, AEA ve 2-AG düzeyleri Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (ELISA) yöntemiyle analiz edilmiştir. Psikiyatrik belirtilerin değerlendirilmesi için Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği (KPDÖ), Pozitif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (PBDÖ), Negatif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (NBDÖ), Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAM-A) ve Barratt Dürtüsellik Ölçeği – 11 – Kısa Formu (BDÖ-11-KF) kullanılmıştır. Bulgular: Hasta grubunda endokannabinoid sistem bileşenleri (CB1R, CB2R, AEA, 2-AG) düzeyleri sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha düşük bulunmuştur. Hasta grubunda endokannabinoid düzeyleri ile KPDÖ skorları arasında anlamlı pozitif korelasyonlar saptanmıştır. NBDÖ açısından CB1R ve CB2R, affektif küntleşme ve anhedoni alt ölçekleriyle anlamlı pozitif korelasyon göstermiştir. PBDÖ değerlendirmesinde CB1R ve CB2R seviyeleri hezeyanlar ve pozitif formal düşünce bozuklukları ile anlamlı pozitif korelasyon göstermiştir. HAM-A ile endokannabinoid belirteçler arasında negatif korelasyon bulunmuş, daha düşük endokannabinoid düzeylerinin daha yüksek anksiyete ile ilişkili olduğu görülmüştür. BDÖ-11-KF ile CB1R, CB2R, AEA ve 2-AG düzeyleri dikkat dürtüselliği ve motor dürtüsellik alt ölçekleriyle anlamlı pozitif korelasyon göstermiştir. Sonuç: Endokannabinoid sistem, şizofreninin semptom profili, anksiyete ve dürtüsellik düzeyleri üzerinde etkili olabilir. Bu bulgular, şizofrenide endokannabinoid sistemin biyolojik rolünü anlamaya ve terapötik hedeflerin belirlenmesine katkı sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Endokannabinoid Sistem, CB1 Reseptörü (CB1R), CB2 Reseptörü (CB2R), Anandamid (AEA), 2-Araşidonilgliserol (2-AG), Anksiyete, Dürtüsellik