Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde sigara kullanımının üstbiliş, üstduygu ve duygu düzenleme becerilerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE TIP FAKÜLTESİ, ÇOCUK PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞİM ALPMAN
Danışman: İbrahim ADAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırmamızda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanılı ergenlerde sigara kullanımı ile üstbiliş, üstduygu ve duygu düzenleme güçlüğü arasındaki ilişkileri incelemek hedeflenmiştir Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi polikliniğine başvuran, DSM-5-TR tanı kriterlerine göre DEHB tanısı almış 14-18 yaş arası 60 sigara kullanan (DEHB+SK) ve 60 sigara kullanmayan (DEHB-SK) ergen dahil edilmiştir. Katılımcılara klinisyen tarafından yarı yapılandırılmış bir görüşme formu olan "Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli" uygulanmış ve dahil etme kriterlerini karşılayan hastalar çalışmaya alınmıştır. Katılımcılara; sosyodemografik veri formu, Üstbiliş Ölçeği-Çocuk Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE), Üst Duygular Ölçeği (ÜDÖ), Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Form (DDGÖ-16) ve Barratt Dürtüsellik Ölçeği-Kısa Formu (BDÖ-K) doldurtulmuştur. Bunlara ek olarak sigara içen ergenlere, Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) de uygulanmıştır. Katılımcıların ebeveynlerine; Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozukluklari için DSM IV'e Dayalı Ölçek ve Yenilenmiş Conners Anababa Derecelendirme Ölçeği–Kısa Form doldurtulmuştur. Bulgular: Gruplar yaş ve cinsiyet dağılımı açısından benzer bulunmuştur. DEHB+SK grubunda sigaraya başlama yaşı ortalama 14.30 ± 1.60 olarak saptanmıştır. Bu grupta, ÜDO-Olumlu alt ölçek puanı diğer gruba kıyasla anlamlı düzeyde daha düşük; DDGÖ-16-Toplam, DDGÖ-16-Dürtü ve DDGÖ-16-Stratejiler puanları ise daha yüksek saptanmıştır. FNBT puanı yalnızca DDGÖ-16-Toplam ile pozitif yönlü ilişkili bulunmuş; üstbiliş ve üstduygu puanları ile anlamlı ilişki gösterilememiştir. Buna karşın, ÜBÖ-ÇE puanları ile ÜDÖ-Olumsuz ve DDGÖ-16-Toplam puanları arasında yüksek düzeyde anlamlı ve pozitif yönlü ilişki saptanmıştır. Sonuç: Bulgularımız, DEHB'li ergenlerde sigara kullanımının özellikle duygu düzenleme güçlüğü ve düşük düzey olumlu üstduygu ile ilişkili olabileceğini göstermektedir. Üstbilişsel süreçlerle sigara kullanımı arasında doğrudan bir ilişki olmasa da, üstbiliş, üstduygu ve duygu düzenleme arasında bulunan anlamlı ilişkiler bu yapıların karşılıklı etkileşim içinde olduğunu işaret etmektedir. Sonuç olarak, DEHB'li ergenlerin sigara kullanımının erken safhalarında duygusal süreçlerin daha belirleyici olabileceği, bu sebeple duygu düzenleme odaklı yaklaşımların önleme ve müdahale çalışmalarında etkili olabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Ergen, Sigara İçme, Üstbiliş, Üstduygu, Duygu Düzenleme Güçlüğü