Birinci basamak sağlık hizmetleri sunumunda kadın hastaların ulusal kanser tarama programına yönelik farkındalığının değerlendirlmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL YAPALI
Danışman: Ümit AYDOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada kadınların kanser taraması hakkındaki bilgi ve farkındalıklarının belirlenmesi, tarama programlarına sosyodemografik özelliklerin araştırılması amaçlanmıştır. uyumu etkileyen Gereç ve Yöntem: Kesitsel türde gözlemsel saha araştırması tasarımına sahip bu çalışma, 01.10.2022-31.09.2023 tarihleri arasında Ulusal Kanser Tarama Programına katılım kapsamında Ankara İli Keçiören İlçesi Ayvalı Zeki Polat ASM'ye başvuran 384 kadın hasta ile yürütülmüştür. Kadınlara; sosyodemografik özellikleri, yaşam tarzı özellikleri, kronik hastalık özellikleri, ailevi kanser hikayeleri, kanser taramaları hakkındaki bilgi düzeyi ve kanser tarama programına katılım özelliklerine ait 19 sorudan oluşan bir anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS istatistik programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmamızda katılımcıların yaş dağılımı incelendiğinde, katılımcıların %41,1'i 41-50 yaş aralığında olup, yaş ortalamaları 45,35±10,21'dir. Katılımcıların 15'i (%4,0) bekar, 321'i (%86,3) evli ve 36'sı (%9,7) boşanmıştır. Katılımcıların çoğu sosyal güvencesi (%82,8) ve en az bir çocuk sahibi olan (%94,3) kadınlardan oluşmaktadır. Katılımcıların (%31.1) i düzenli egzersiz yapmakta iken, (%24,7) i sigara kullanmaktadır. Kadınların %45.6 'sında bir kronik hastalık var iken, en sık görülen hastalıklar hipertansiyon (%40), hipertiroidi (%27,4) ve diyabettir (%25,7). Kadınların ailesinde kanser öyküsü olma durumu ( %33.1) olup en sık kanser görülen aile yakınları anne ve babalardır (%55,1). Ailede en sık görülen kanser türleri ise sıklık sırasına göre meme (%29,9), akciğer (%21,3) ve kolon kanserleridir (%11,8). Kadınların ( % 74.6) i kanser taramaları hakkında bilgi sahibi iken, %55,4'ü bilgiyi bir sağlık çalışanından edinmiştir. Tarama yaptırmayanlarda, en sık yaptırmama sebebi bilgi eksikliği iken (%31,1), bunu zaman eksikliği (%26,1) ve kanser tanısı alma korkusu (%13,7) izlemektedir. En sık kanser taraması yaptıranlar 41-50 yaş arasında olanlar (%66,9) iken, öğrenim düzeyi ve gelir düzeyi arttıkça ve çocuk sayısı azaldıkça tarama yaptırma sıklığı artmaktadır. Ayrıca, sosyal güvencesi olanlar (%58,6), düzenli egzersiz yapanlar (%63,9) ve ailede kanser öyküsü bulunanlar (%69,3) daha fazla vii sıklıkta kanser taraması yaptırmaktadır. Bununla birlikte, kanser taramaları hakkında bilgi sahibi olanların çoğu; 41-50 yaş arasında (%80,9), daha yüksek öğrenim düzeyine sahip (lise mezunlarında %81,6 ve üniversitesi mezunlarında %94,4), çalışan (%93,9), sosyal güvence sahibi (%80,4), gelir düzeyi yüksek olan (%92,5), daha az sayıda çocuk sahibi olan, daha geç yaşta çocuk sahibi olan (ilk çocuğunu 23 yaş ve üzerinde doğuranlarda %88,7) ve düzenli egzersiz yapan (%81,5) kadınlardan oluşmaktadır. Sonuç: Bu çalışmada, kadınların öğrenim düzeyi, sosyal güvence varlığı ve gelir düzeyi gibi faktörlerin kanser taramalarına katılım ile ilişkide olduğu tespit edilmiştir. Okuma yazma bilmeyen ve sosyoekonomik düzeyi düşük olan kadınlarda kanser taramaları konusunda farkındalık düzeyi düşüktür. Kanser taramaları ile ilgili farkındalığı ve katılımı artırmak için bireylere sağlık hizmeti sunumunda ilk başvuru merkezleri olan aile hekimlerinin koruyucu hekimlik hizmetleri kapsamında hasta eğitimine önem vermeleri ve bu konu ile ilgili görsel ve yazılı kamu spotlarının kullanılması önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Birinci Basamak, Kadın, Kanser Tarama, Farkındalık.