Ankara'daki aile hekimlerinin bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET ÖMER YAŞASIN
Danışman: Tarık Eren YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Bel ağrılarının oldukça yaygın ve önem arz eden bir sağlık sorunu olduğu bilinmektedir. Erişkin insanların %80'inden fazlası hayatının bir noktasında bel ağrısı yaşarlar. Yetişkinlerin dörtte birinden fazlasının, son 3 ay içinde bel ağrısı yaşadığı bilinir. İşe bağlı engelliliğin en yaygın nedenidir. Bel ağrısı Aile Hekimine en sık başvuru sebepleri içinde ise beşinci sırada bulunmaktadır. Bu çalışmadaki amacımız da Ankara'daki Aile Hekimlerinin böylesi yaygın görülen bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesinin yapılması, bu değerlendirmede ünvanlara göre bir farklılığın olup olmadığının tespit edilmesi ve olası eksikliklerin neler olduğunun saptanmasıdır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel tanımlayıcı tipte bir gözlemsel araştırmadır. Ankara'daki Aile Hekimlerinin bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesi için araştırmacılar tarafından 25 sorudan oluşan bir anket formu hazırlandı. Anket sorularında amaç çalışmaya katılan hekimlerin sosyo-demografik bilgilerini, bel ağrısı hakkında genel bilgilerini, tutumlarını ve bel ağrılı hastaya yaklaşımlarının ünvanlara göre karşılaştırılmasını değerlendirmektir. Araştırmamızın örneklemini Ankara'daki 50'şer kişiden oluşan Aile Hekimliği Uzmanı, Sözleşmeli Aile Hekimliği Uzmanlık Öğrencisi (SAHU) ve Aile Hekimliği Asistanı olarak çalışan toplamda 150 aile hekimi oluşturmaktadır. Örneklem alınırken cinsiyet ayrımı gözetilmeden ardı sıra şeklinde Ankara'da eğitim gören tüm asistanlar ile saha haricinde çalışan tüm uzmanlar arasından bir grup seçilmiştir. Çalışmamızda hem Aile Hekimliği hizmeti sunan hekimlerin bel ağrısına yaklaşımı konusundaki bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesine hem de belirlediğimiz bu üç grup arasındaki bilgi ve uygulamalarının farklılığına bakıldı. Çalışmadaki anket soruları 3 gruba ayrıldı. Birinci grup sorular hekimlerin bel ağrısı ve bel ağrılı hasta yönetimi ile ilgili bilgi düzeylerini değerlendirmek için soruldu. İkinci grup soruların amacı hekimlerin bel ağrısı ve bel ağrılı hasta yönetimi ile ilgili yaklaşımlarını değerlendirmekti. Üçüncü grup sorularda ise hekimlerin bu konu ile ilgili genel tutum ve davranışlarını öğrenmekti. Bu üç gruptaki sorulardan ilk ikisinde toplam bilgi ve toplam yaklaşım puanları hesaplanabilmesi adına additivity testi ile toplanabilirliği değerlendirildi ve uygun olduğu saptandı (p<0,001). Bilgi ve yaklaşım düzeyinin etkilenebileceği faktörler olarak da hekimlerin ünvanları, meslekteki ve aile hekimliğindeki geçirdikleri süreleri, aldıkları ekstra eğitimleri, bel ağrısı konusunda herhangi bir rehber-algoritmadan faydalanıp faydalanmadığı gibi bazı faktörler belirlenerek değerlendirildi. Aile Hekimlerince tamamlanan anketlerin istatistiksel analizleri IBM SPSS Statistics 22 istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak alındı. Bulgular:Çalışmamız 50'şer kişilik Aile Hekimliği uzmanı, Sözleşmeli Aile Hekimliği Uzmanlık öğrencisi (SAHU) ve Aile Hekimi asistanı olarak çalışan toplamda 150 hekim ile yapıldı. Erkeklerin sayısı 58 (%38,7), kadınların sayısı 92 (%61,3) idi. Katılımcıların meslekte çalışma sürelerinin ortanca değeri 8yıl, en düşük 0,5 yıl en yüksek 30 yıl olup,Aile Hekimliğindeki çalışma sürelerinin ortancası 4yıl, en düşük 0,5 yıl, en yüksek 19yıldır. Bilgi sorusu olarak sorulan dört sorunun toplam maksimum puanı 36, minimum puanı 0 olup, katılımcıların verdikleri cevapların puan ortalaması ise 25,75±3,44 olarak hesaplandı.Aile Hekimliği Uzmanlarının puanortalaması 27,24±3,23 iken, SAHU'ların 26,04±3,41 ve Aile Hekimliği Asistanlarının 23,96±2,91 idi. Ünvanlar bilgi puanı yönünden aralarında karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p<0,001) ve Aile Hekimliği Uzmanları bel ağrısı konusunda daha bilgili idi. Yaklaşım puanını saptamak için katılımcılara sorulan üç sorunun toplam maksimum puanı 36, minimum puanı 0 olup, tüm katılımcıların verdikleri cevapların puan ortalaması 17,24±6,31 idi.Aile Hekimliği Uzmanlarının puan ortalaması 14,12±5,59 iken, SAHU'ların 19,30±6,81 ve Aile HekimliğiAsistanlarının 18,30±5,28 idi.Ünvanlar yaklaşım puanı yönünden aralarında karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark vardı (p<0,001) ve SAHU'lar bel ağrılı hastaya yaklaşım konusunda daha iyiydiler. Bel ağrılı hasta yönetiminde herhangi bir algoritma/rehberden faydalananların sayısı sadece9 kişi iken faydalanmayanlar 141 kişi idi. Meslekte geçirilen toplam süre 8 yıl ve daha fazla olanların, daha az olanlara göre bilgi puanları daha yüksekti ve istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,001) ancak yaklaşım puanları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak fark saptanmadı (p=0,44). Aile Hekimliğinde geçirilen toplam süre 4 yıl ve daha fazla olanların, daha az olanlara göre bilgi puanları daha yüksekti ve istatistiksel olarak anlamlı (p<0,001) iken yaklaşım puanları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak sınırda anlamlı bir fark saptandı (p=0,069). Katılımcılara hastalarına bel ağrısında öz bakımı (self care) ne sıksıkla önerip önermediğini öğrenmeye çalıştığımız sorunun toplam maksimum puanı 30, minimum puanı 0 puan olup ortalama puanları 13,51±5,77 idi ve düşüktü. Verdikleri cevaplara göre elde edilen özbakım yaklaşım puanı, ünvanlar arasındakarşılaştırıldığındaistatistiksel fark bulunmadı (p=0,95). Sonuç: Çalışmamızda Aile Hekimliği hizmeti sunan hekimlerin bel ağrısına yaklaşımı konusunda bilgi düzeylerinin, yaklaşım durumlarının ve genel olarak eksiklerinin neler olduğunu tespit ettik. Aile Hekimliği Uzmanların daha çok bilgi puanına sahip olması uzmanlık eğitiminin önemini anlamamızı sağladı. SAHU'ların yaklaşım puanının daha yüksek olması saha deneyimlerinin ehemmiyetine dikkat çekti. Meslekte ve Aile Hekimliğinde yıllar arttıkça artan tecrübeye paralel olarak hekimlerin bel ağrısı ile ilgili bilgi düzeylerinin arttığını gördük. Bunlara ek olarak hekimlerin bel ağrısında öz bakıma gereken önemi vermediğini ve bunu hastalarına yeterince önermediklerini saptadık. Ayrıca birinci basamakta çalışan hekimlerin bel ağrısı ile ilgili herhangi bir algoritma ya da rehberden neredeyse hiç faydalanmadıklarının sonucuna vardık. Ülkemizde "bel ağrısı ve bel ağrılı hasta yönetimi" hakkında birinci basamak hekimlerin daha da bilinçlenmesi ve kendilerini geliştirmesi gerekir. Aile Hekimleri bel ağrılı hastalarına bel ağrısı öz bakım uygulamalarını daha çok önerip, onları bu konuda güçlendirmeli ve teşvik etmelidir. Anahtar Kelimeler: Bel ağrısı, Aile Hekimliği, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri, Öz Bakım