Özel gereksinimli çocuğu olan ailelerde yaşanan güçlüklerin eşlerin evlilik doyumlarına etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLAY KÖSE
Danışman: Enver Sinan MALKOÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada araştırmanın temel problemi özel gereksinimli çocuğu olan ailelerin yaşadığı zorluklardan dolayı evliliklerinde yaşadığı sorunlardır. Araştırmada ailelere yönelik gerçekleştirilebilecek destek uygulamalarını ortaya koymak ve alınabilecek önlemleri belirlemek hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın örneklemini, İstanbul'da yaşayan ve çocuğu özel gereksinimli (bedensel yetersizlik, zihinsel yetersizlik ve otizm spektrum bozukluğu) olan 15 erkek ve 15 kadın olmak üzere 30 evli katılımcı oluşturmaktadır. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış olup veri toplama tekniği olarak görüşme tekniği (yarı yapılandırılmış) tercih edilmiştir. Araştırma sırasında ailelerin sosyo-demografik özelliklerini belirlemek için Kişisel Bilgi Formu ve evlilik doyumlarını tespit etmek için Görüşme Formu geliştirilmiştir. Görüşme tekniği kullanılarak ulaşılan verilerin çözümlenmesi betimsel analiz tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Yapı¬lan görüşme kayıtları araştırmacı tarafından deşif¬re edilerek, bilgisayar ortamında, görüşme metinlerine dönüştürülmüştür. Bulgular: Araştırmada temel olarak özel gereksinimli bir çocuğa sahip olmanın, eşlerin evlilik doyumunu azalttığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonucun ortaya çıkmasında farklı etkenler rol oynamaktadır. Özel gereksinimli çocuk sahibi olan ailelerin toplumsal çevreleri içinde ötekileştirilmeleri, yakın çevrelerinden maddi ya da manevi olarak yeterince destek alamamaları, gelir düzeyi düşük ailelerin çocuklarının ihtiyaçlarını karşılayamamaları, eşlerin üzerlerine düşen sorumluluğu aralarında adil bir şekilde paylaşmamaları gibi etkenlerin evlilik doyumunu olumsuz yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda annelerin babalara göre daha fazla sorumluluk üstlenerek yıprandıkları ve evlilik doyumlarının daha az olduğu görülmüştür. Yine araştırmada elde edilen bulgulara göre eşlerin evlilik doyumları çocuğun sahip olduğu engel türüne göre de farklılık göstermekte, bedensel yetersizliği olan çocuk sahibi ebeveynlerin evlilik doyumları diğer engel türlerine nispetle daha az olmaktadır. Son olarak araştırmada, evlilik doyumunu olumsuz etkileyen bütün bu faktörlere karşı eşlerin inanç, bilgi ve bilinç durumlarının frenleyici bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Ailenin inandığı değerlerin çocuğun özel durumunu kabullenmede etkisi olduğu, inançlı olduğunu düşünen katılımcıların olumsuz etkenlerden daha az etkilendikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca özel gereksinim türü ile ilgili bilgi sahibi olan ailelerin içinde bulundukları durumu daha hızlı kabullendikleri, çocuğun gelişimine bilinçli katkı sağladıkları ve bu durumun evlilik doyumlarına olumlu yansıdığı görülmüştür. Sonuç: Çalışmanın ana problemi olan eşlerin evlilik doyumunun, ailenin yaşadığı güçlüklerle başa çıkmasındaki zayıflığa bağlı olarak azaldığı sonucuna varılmıştır. Bu problemin giderilmesi yolunda öncelikle Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı sosyal hizmet merkezleri, belediye ve sivil toplum kuruluşlarının eşgüdümlü çalışmasıyla özel gereksinimli çocuklara erken tanı koyma faaliyeti gerçekleştirilmelidir. Böylece önleyici sosyal hizmet kapsamında planlı bir proje dahilinde her bölgede tarama yapılarak, oluşabilecek risklerin önüne geçilmelidir. Riskin en aza indirilmesi ailenin yaşadığı güçlükleri azaltacak ve eşlerin evlilik doyumlarına olumlu yansıyacaktır. Şok evresiyle karşı karşıya kalan çiftler birbirlerine zarar vermektedir. Bu durumun önüne geçebilmek için çocuğun gelişim takibinin devlet tarafından yapılması ve ailelerin bilinçlendirilmesinin zorunlu hale getirilmesi gerekmektedir. Bu süreç içerisinde aynı zamanda psikolojik desteğin de zorunlu hale getirilmesinin önemi anlaşılmıştır. Çocuğun tanısı ve geleceği ile ilgili belirsizliğin giderildiği ailelerde eşlerin birbirine destek olması ve güçlükleri daha kolay aşması mümkündür. Çocuğun sorumluluğunun eşlerin biri tarafından yoğun olarak karşılanıyor olmasının önüne geçebilmek için anne- babalara koruyucu sosyal hizmet bağlamında esnek çalışma saatlerinin sağlanıyor olması önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler : Özel Gereksinimli Çocuk, Özel Gereksinimli Çocuğu Olan Ebeveynler, Evlilik Doyumu, Zihinsel Yetersizlik, Bedensel Yetersizlik, Otizm Spektrum Bozukluğu