Obsesif kompulsif bozukluk olgularının elektroensefalografi (EEG) alfa dalgalarının gücünün ve asimetrisinin sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞÜKRAN TEKİN
Danışman: Sinan YETKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), obsesyon ve/veya kompulsiyonların görüldüğü, genellikle süreğen, kimi zaman dönemsel alevlenmelerle giden, kişinin işlevselliğini belirgin olarak olumsuz etkileyen ruhsal bir hastalıktır. OKB etiyopatogenezinde kortiko-talamo-striatal-kortikal devredeki bozulmaların rolü; prefrontal korteksle ilişkili inhibitör regülasyonda bozulmalara ve ayrıca değişen yürütücü kontrol ve hafıza bozuklukları dahil bilişsel işlevlerde eksikliklere yol açmaktadır. Elektroensefalografi (EEG) alfa dalgaları (8-13 Hz); yukarıdan aşağıya kontrol süreçleri ve görevle ilişkisiz uyaranların baskılanması ile ilişkilidir. Performans sırasında görevden ilgisiz uyaranların alfa dalgaları sayesinde engellenmesiyle daha iyi bilişsel performans gösterilmesi sağlanır. EEG alfa gücü düşüklüğü, talamik-kortikal devrelerdeki, özellikle prefrontal korteks tarafından, önemsiz bilgileri inhibe etme yetersizliği ile ilişkili bir işlev bozukluğunu yansıtabilir. Bu çalışmanın amacı; OKB olgularının EEG alfa güçlerini ve asimetrisini, sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırarak farklılıklar olup olmadığını incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmanın yapıldığı tarihlerde, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri polikliniğine ayaktan başvuran ve SCID-5 ile tanı konulan 20 OKB olgusu ve 20 sağlıklı kontrol grubu çalışmaya dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara Edinburgh El Tercihi Anketi, Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Durumluk ve Sürekli Kaygı Ölçeği (STAI-1 ve STAI-2), Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MoCA) görüşmeci tarafından uygulanmıştır. Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (Y-BOCS) sadece OKB olgularına uygulanmıştır. Katılımcılar, dış seslerden izole edilmiş bir odada, rahat bir sandalyede otururken istirahat halinde 5 dakika gözler kapalı ve 5 dakika gözler açık olmak üzere EEG kayıtları alınmıştır. 1020 uluslararası sistem kullanılarak saçlı deride seçilen bölgelere (Fz, Cz, Pz, C3, T3, C4, T4, Fp1, Fp2, F3, F4, F7, F8, P3, P4, T5, T6, O1, O2, A1, A2) göre kayıt yapılmıştır. Kaydedilen EEG verileri MATLAB 2021a programına aktarılmıştır. Her kanalın alfa gücü değerleri Welch tekniği kullanılarak hesaplanmıştır. Welch güç yoğunluk spektral metodunda elde edilen sinyalin genlik ortalaması alınarak parametre hesabı yapılmıştır. İkinci parametre olarak da Alfa bandından elde edilen güç yoğunluk spektrallerinin hemisferler arasındaki asimetri indeksleri; homolog derivasyonlar için hemisferler arasındaki güç farkının gücün toplamına bölünmesi ile (sağ-sol/sağ+sol) hesaplanmıştır. Bulgular: OKB grubunun ortalama MoCA puanları, sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. OKB ve sağlıklı kontrol grupları arasında, EEG kanallarının tümünde gözler açıkken ve kapalıyken alfa güçleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. MoCA puanları ile gözler kapalı iken FP1, P3, PZ kanallarındaki alfa gücü arasında pozitif yönlü korelasyon saptanmıştır. OKB grubunun MoCA puanları arttıkça FP1, P3, PZ kanallarındaki alfa gücü de artmaktadır. OKB grubunun Y-BOCS puanları ile alfa güçlerini karşılaştırdığımızda; toplam Y- BOCS puanları ve Y-BOCS 1. madde (obsesif düşüncelerle geçen zaman) puanları ile gözler açıkken O1 kanalındaki alfa gücü arasında pozitif yönlü korelasyon, Y-BOCS 6. madde (kompulsif davranışlar için harcanan süre) puanları ile gözler açıkken Fp1, Fp2, T6, P3, O1 kanalındaki alfa gücü arasında pozitif yönlü korelasyon, Y-BOCS 5. madde (obsesyonlar üzerindeki kontrolün derecesi) puanları ile gözleri kapalı iken PZ kanalındaki alfa gücü arasında negatif yönlü korelasyon saptanmıştır. Her iki grubun alfa gücü değerlerini asimetri açısından karşılaştırdığımızda; OKB grubunda gözler açıkken temporal bölgede (T5-T6) rölatif sol asimetri saptanmıştır. Asimetri açısından yüzdelik dağılıma bakıldığında; OKB grubunda frontal (F3-F4), parietal (P3-P4) ve orta temporal (T3-T4) bölgelerde sol asimetrinin kontrol grubuna kıyasla daha fazla olduğu gözlenmiştir ancak istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmamıştır. Sonuç: Çalışmamızda OKB grubunun MoCA puanlarının sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük saptanması ve OKB olgularının MoCA testi puanları ile sol frontal, sol pariyetal, orta parietal bölgelerdeki (FP1, P3, PZ kanallarında) alfa güçleri arasında anlamlı pozitif yönlü korelasyon bulunması; OKB olgularında yürütücü işlev bozuklukları ve bilişsel işlevlerde eksiklikler olduğu hipotezini desteklemektedir. OKB'de anterior singulat ve orbitofrontal kortekslerin yapısal ve işlevsel olarak bozulduğu bilinmekle birlikte bu hastalarda dorsolateral PFK ve/veya orbitofrontal kortekse duyarlı nöropsikolojik testlerde bozukluklar saptanması, OKB'nin etiyopatogenezi ile yürütücü işlev bozuklukları ve OKB belirtilerinin ortaya çıkışının iç içe geçmiş mekanizmalar olduğunu düşündürmektedir. OKB olguları ve sağlıklı kontrol grubunun EEG alfa güçleri karşılaştırıldığında; tüm kanallarda istatiksel olarak anlamlı düzeyde fark tespit edilememiştir. Ancak literatürdeki başka bir çalışmanın sonuçlarıyla uyumlu olarak temporal bölgede (T5- T6) rölatif sol alfa asimetrisi saptanmıştır. Olguların kompulsiyonları için harcadığı süre arttıkça prefrontal bölgedeki (Fp1, Fp2) ve temporal bölgedeki (T6) alfa gücünün artması OKB olgularındaki frontotemporal disfonksiyon hipoteziyle uyumlu olarak değerlendirilebilir. Obsesyonlar üzerindeki kontrolün derecesi arttıkça orta parietal (PZ) bölgedeki alfa gücünün azalması ile; kompulsif davranışlar için harcanan süre arttıkça sol parietal bölgedeki (P3) alfa gücünün artması birbirlerini destekleyici olarak yorumlanabilir. OKB olgularına ilişkin klinik gözlemde; hastaların obsesyonları üzerindeki kontrolleri azaldıkça kompulsiyonlarına harcadıkları zamanın arttığı görülmektedir. Obsesif kompulsif bozuklukta alfa gücünün ve asimetrisinin anlaşılabilmesi için daha çok çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: alfa gücü, frontal alfa asimetrisi, bilişsel fonksiyonlar, obsesif kompulsif bozukluk