Çoklu ilaç kullanımı olan kişilerde gastrointestinal semptom şiddeti ile ilaç uyumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE BALLI ÖZTÜRK
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dünyada ve ülkemizde kronik hastalık insidansı ve prevalansı son yıllarda artmaktadır. Artan kronik hastalıklar çoklu ilaç kullanımını da beraberinde getirmektedir. Çoklu ilaç kullanımı ilaç etkileşimi ve yan etki artışına yol açmaktadır. Bu durum hastaların tedaviye uyumlarını zorlaştırmaktadır. Polifarmasi ile alakalı birçok çalışma yaşlı popülasyona yöneliktir. Tüm popülasyonu kapsayan çok sayıda çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada dört ve daha fazla sayıda ilaç kullananlarda gastrointestinal semptom derecesini ölçmek ve ilaç uyumunu değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 1 Ağustos 2022 ile 31 Ekim 2022 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Poliklinikleri'ne başvuran ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 18-85 yaş arası dört ve daha fazla sayıda ilaç kullanan 261 kişi dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, kronik hastalık durumu, ilaç kulanım durumu, Morisky-8 maddeli ilaca uyum anketi (MMAS-8), Gastrointestinal semptom derecelendirme ölçeği (GSDÖ) ile ilgili sorular içeren anket formu uygulandı. Araştırma boyunca toplanan veriler, IBM SPSS 25.0 (International Business Machines Statistical Package for Social Sciences) programı ile analiz edildi. İstatistiksel olarak p<0,05 değeri anlamlı kabul edildi. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 61,1±11,2 yıl, %57,1'i kadın ve %42,9'u erkekti. Katılımcıların ortalama kronik hastalık sayısı 2,66±0,96 olup kullandığı ortalama ilaç sayısı 6,0±2,1'dir. Katılımcıların %54'ü en az 3 kronik hastalığa sahiptir. Katılımcılardan lise ve üzeri eğitim durumu olanların kullandığı ilaç sayısının daha az olduğu görüldü (p=0,002). Yan etki ile karşılaştığını belirtenlerin kullandığı ilaç sayısının daha fazla olduğu (p=0,005) ve MMAS-8 puanının daha düşük olduğu (p<0,001) bulundu. Katılımcıların yaşı ile MMAS-8'in puanı arasında pozitif korelasyon (p=0,008) ve yaş ile GSDÖ puanı arasında negatif korelasyon (p=0,003) saptandı. Katılımcıların kullandığı ilaç sayısı ve kronik hastalık sayısı ile MMAS-8 puanı arasında negatif korelasyon tespit edildi (sırasıyla p=0,013; p=0,003). Ancak kullanılan ilaç sayısı ve kronik hastalık sayısı ile GSDÖ puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olmadığı görüldü (sırasıyla p=0,238; p=0,427). GSDÖ'nün total puanı kadınlarda daha yüksek saptandı (p=0,004) ve GSDÖ puanı ile MMAS-8 puanı arasında negatif korelasyon bulundu (p<0,001). Sonuç: Çalışmamızda katılımcıların yaşı artıkça ilaç uyumunun arttığı, kullanılan ilaç sayısı ve kronik hastalık sayısı arttıkça ilaç uyumunun olumsuz etkilendiği görülmüştür. Lise ve üzeri eğitim durumu olanların eğitimi olmayan ve ilköğretim mezunu olan kişilere göre daha az sayıda ilaç kullandığı görülmüştür. Yan etki ile karşılaşanların kullandıkları ilaç sayısının daha fazla olduğu ve ilaç uyumlarının daha az olduğu saptanmıştır. Polifarmasiye maruz kalan kişilerin gastrointestinal semptomları arttıkça ilaç uyumlarının azaldığı görülmüştür.