Özgül öğrenme bozukluğu komorbiditesi olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde problematik internet kullanımı ve internet kullanım tipleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞÜKRÜCAN KOCABAŞ
Danışman: İbrahim ADAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), nörogelişimsel bozukluklar sınıfında değerlendirilen, karakteristik olarak dikkat dağınıklığı, hareketlilik ve dürtüsellik ile karakterize bir bozukluktur. Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB), bireyin kronolojik yaşı, tahsil düzeyi ve bilişsel kapasitesi ile kıyaslandığında, okuma, yazma veya sayısal beceriler alanında beklenen düzeyin altında performans gösterdiği bir nörogelişimsel bozukluktur. Problematik İnternet Kullanımı (PİK), günümüzde ruh sağlığı alanının gündemlerinden biri olmakla birlikte, PİK-DEHB ilişkisine yönelik çok sayıda araştırma yapılmıştır; ancak PİK-ÖÖB ilişkisine dair çalışma sayısı kısıtlıdır. Komorbid ÖÖB tanısı olan DEHB'lilerin PİK özelliklerinin sadece DEHB tanısı olanlara kıyasla farklı olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada, bir eğitim ve araştırma hastanesinin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran DEHB+ÖÖB ve yalnızca DEHB tanılı çocuk ve ergenlerin internet kullanım özellikleri ve tipleri arasındaki farklılıkların araştırılması amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Bu çalışmaya çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran, klinisyen tarafından DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı) tanı kriterlerine göre DEHB+ÖÖB (n:86) ve yalnızca DEHB (n:86) tanısı alan ve en az 6 aydır metilfenidat tedavisi alan toplam 172 çocuk ve ergen dahil edilmiştir. DSM tanı kriterlerine göre bu tanılar dışında psikiyatrik tanı alan veya herhangi bir kronik genetik, endokrinolojik, nörolojik hastalığı olan hastalar çalışmaya alınmamıştır. Çocuklar, ergenler ve ailelerinden ayrı ayrı onam alınmıştır. Klinisyen tarafından tanısal değerlendirme ve psikiyatrik komorbiditelerin saptanabilmesi için çalışmaya katılan ergenlerle, 'Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli- Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T)' adlı yarı yapılandırılmış görüşme yapılmış, sonrasında sosyodemografik ve klinik veri toplama formu doldurulmuştur. Takiben tüm katılımcıların ailelerine Conners Ebeveyn Değerlendirme Ölçeği, Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği, ek olarak DEHB+ÖÖB tanı grubundaki katılımcıların ebeveynlerine Matematik Okuma Yazma Değerlendirme Ölçeği – Anne Baba formu verilmiştir. Katılımcılara Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği, Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Versiyonu, Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği ve İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği verilmiştir. Veriler, Sosyal Bilimler için İstatistik Paket Programı (Statistical Package for the Social Sciences; SPSS Inc., Chicago, IL) 21.0 sürümü kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel analizleri yaparken; ki kare testi, t testi, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, tek yönlü varyans analizi (one-way analysis of variance- ANOVA), Pearson ve Spearman korelasyon analizleri uygulanmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde anlamlılık değeri p<0.05 olarak belirlenmiştir. Bulgular: DEHB+ÖÖB ve DEHB gruplarının kıyaslanmasında ekran kullanım süreleri ve ölçek puanları açısından anlamlı fark saptanmamış olup, DEHB+ÖÖB grubunda kullanılan teknolojik cihaz çeşitliliği daha az, oyun alt türlerinde MOBA, RTS ve Bulmaca&Platform oyunları tercihleri daha az, yazışma, video izleme, müzik dinleme, film izleme ve eğitim amaçlı ekran kullanımları daha kısıtlı, ders başarısı daha düşük, sınıf tekrarı öyküsü daha fazla, kaygı skorları daha yüksek olarak saptanmıştır. Tüm örneklemde, ebeveynleri tarafından ekran kullanımına sınır konulan çocukların akademik başarıları daha iyi, ekran kullanım süreleri daha kısa, sosyal medya, yazışma, video izleme, müzik dinleme, amaçlı internet kullanımları daha kısıtlı, ATBÖ-KV, Young, Sosyal Medya Ölçek skorları daha düşük olarak bulunmuştur. Tüm örneklemde bir teknolojik cihaza sahip olma süresi ile ekran süresi arasında pozitif yönlü zayıf düzeyde anlamlı ilişki, sahip olunan cihaz sayısı ile ekran kulanım süresi arasında pozitif yönlü, orta düzeyde anlamlı ilişki saptanmıştır. DEHB alt tiplerine yönelik yapılan değerlendirmede HA baskın görünümde DE baskın görünüme kıyasla sosyal medya bağımlılığı ölçeği haz alma skorları daha yüksek saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızın sonuçları, çocuk ve ergenlerde DEHB'ye eşlik eden ÖÖB'nin internet kullanım tipleri ve özellikleri üzerine çeşitli alanlarda etkileri olduğunu göstermektedir. Problematik internet kullanımının değişken doğası da göz önüne alındığında, nörogelişimsel bozukluklarla ilişkisinin detaylandırılarak, daha iyi tedavi stratejileri oluşturabilmek için bu konuda daha kapsamlı çalışmaların yapılmasına ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: cocuk ve ergen, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, internet bağımlılığı, özgül öğrenme bozukluğu, ekran bağımlılığı