İnflamatuar bağırsak hastalığı tanısıyla takip edilen çocukların COVİD-19 pandemisi sürecinde geliştirdikleri duygu-durum değişikliği ve uyku bozukluklarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OZAN HİRA
Danışman: Sadık Sami HATİPOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: COVID-19 pandemisi döneminde İnflamatuvar barsak hastalığı (İBH) tanılı çocuklarda emosyonel ve uyku sorunlarının ve bunların demografik ve klinik özellikler ve ayrıca birbiriyle ilişkisinin incelenmesini amaçlanmıştır. Gereç ve yöntem: Çalışma Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Merkezi pediatrik gastroenteroloji polikliniğinde 01.10.2021 – 31.12.2021 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemi bu poliklinikten İBH tanısı ile takip edilen çocuklardan oluşturulmuştur. Çocuğun 6-18 yaşında olması ve kendisi ve ebeveynleri çalışmaya katılmaya gönüllü olması dahil edilme kriterleri olarak belirlenmiştir. Çocuğun 6 yaşından küçük olması, kronik bir başka hastalığı olanlar, psikotik bozukluk, bipolar afektif bozukluk, otizm spektrum bozukluğu, entelllektüel yetersizliği olanlar, okuma yazma bilmeyenler, kendisi veya ebeveyni çalışmaya katılmaya gönüllü olmayanlar çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmanın kontrol grubu 01.10.2021 – 31.12.2021 tarihleri arasında aynı hastanenin pediatri kliniğine ayaktan başvuran ve herhangi bir kronik fiziksel hastalığı olmayan 6-18 yaş çocuklarda oluşturulmuştur. Veri toplama araçları olarak; çocuğun ve ailesinin sosyodemografik özellikleri ve klinik bilgilerini toplamak için araştırmacılar tarafından oluşturulmuş olan Veri Formu, Özbildirim ölçekleri olan Çocuklar için Depresyon Ölçeği ve Çocukluk çağı Anksiyete Bozukluğu Tarama Ölçeği ve ebeveyn bildirimli Çocuklar için Uyku Bozukluğu Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmaya katılmayı kabul eden çocuk ve aile ile yapılan ayrı bir görüşmede edinilen sosyodemografik bilgiler ve hastanın güncel klinik bilgileri veri formuna kaydedilmiştir Çalışmaya alındıkları sırada, katılımcıların son poliklinik kontrollerindeki fizik muayene ve laboratuvar değerlerine bakılarak, hastalık tipine göre ülseratif kolitte (ÜK) Pediatrik Ülseratif Kolit Aktivite İndeksi (PUCAI) ve crohn hastalığında (CH) Pediatrik Crohn Hastalığı Aktivite İndeksi (PCDAI) kulanılarak hastalık aktivite indeksleri hesaplanmıştır. Bulgular: Çalışma 28'i İBH (Hasta grubu) 30'u sağlıklı kontrol (Kontrol grubu) olmak üzere toplam 58 çocuk ile tamamlanmıştır. Katılımcıların %48,3'ü (n=28) kız, %51,7'si (n=30) erkek toplam 58 çocukla tamamlanmıştır. Çalışmaya katılan çocukların yaşları 9 ile 17 yıl arasında değişmekte olup, ortalaması 13,83±2,43 yıldı.Gruplar olguların yaş, cinsiyet, ebeveyn eğitim durumu, aile gelir düzeyi ve olguların Covid-19 hastalık öyküsü durumu bakımından birbirine benzerdi (p>0,05). ÇDÖ, ÇABTÖ ve ÇUBÖ puanları hasta ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılık göstermediği saptandı. Hasta grubunda Kız cinsiyeti erkek cinsiyetine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek ÇDÖ, ÇABTÖ, ÇUBÖ puanları ile ilişkiliydi, ancak bu durum kontrol grubu için geçerli değildi. Hasta grubunda yaş ile panik bozukluk/somatik semptomlar ve ayrılık anksiyetesi puanları arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı. Karşılaştırma analizleri ÇDÖ ve ÇATÖ puanları ile birçok ÇUBÖ alt ölçeği puanları arasında pozitif yönde ve istatististiksel olarak anlamlı ilişki olduğunu gösterdi. Sonuç: Bu çalışma COVID-19 pandemisi döneminde İBH olan 7-17 yaş çocukların sağlıklı kontroller ile benzer oranda emosyonel ve uyku sorunlarına sahip olduklarını gösterdi. Dahası istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olmayan bulgular İBH tanılı çocukların Covid-19 ile gelen yeni kriz durumunun ve ortamının yarattığı psikososyal strese daha dirençli olduklarına işaret etmektedir. Sonuçlar Covid -19 pandemisi sürecinde İBS tanısı olan bir çocuğun psikososyal uyumunun İBS alt tanısından, hastalığının aktivitesi, tedavisinden ve ayrıca Covid-19 geçirip geçirmediğinden bağımsız olduğuna işaret etmektedir. Çalışmamızın diğer önemli bulgusu kız cinsiyetin bu çocuklarda anksiyete, depresyon ve uyku problemleri açısından artmış risk taşıdığıydı. Bu bağlamda bu cinsiyetin klinik takiplerde ekstra dikkate ihtiyaç duyduğunu bir kez daha doğrulamaktadır. Uyku ile emosyonel sorunlar arasındaki güçlü ilişkinin varlığı ise klinik rutinde uykunun sorgulanmasının İBS li çocuklardaki emosyonel sorunlar için yordayıcı olabileceğine ve psikiyatrik konsültasyon ihtiyacı olanların belirlenmesinde tek başına önemli bir belirteç olabileceğini düşündürtmektedir. Anahtar Kelimeler: anksiyete, COVID-19, Çocuklarda inflamatuvar barsak hastalığı, Çocuklarda ülseratif kolit, Çocuklarda crohn hastalığı, ,depresyon, uyku bozuklukları