Karşıt olma karşı gelme bozukluğunun eşlik ettiği dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda bilişsel çarpıtma, duygu düzenleme ve aleksitimi özellikleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLAYDA DALGAKIRAN BEYKOZ
Danışman: İbrahim ADAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan ve erişkinlik dönemine kadar sürebilen, dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtileriyle karakterize, nörogelişimsel bir bozukluktur. Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu (KOKGB) ise öfkeli-kolay kızan duygudurum, tartışmacı-karşı gelen davranışlar ve kin besleme özellikleriyle tanımlanan, bir dışavurum bozukluğudur. Bu iki tanı sıklıkla birbirine eşlik edebilmektedir. DEHB'ye KOKGB eşlik ettiğinde, klinik seyir genellikle daha karmaşık ve şiddetli bir hale gelir. Bu iki bozuklukta da duygusal ve bilişsel süreçlerin hastalığın şiddetini ve seyrini etkilediği bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, DEHB tanılı çocuk ve ergenlerde, KOKGB eş tanısının bilişsel çarpıtmalar, aleksitimi ve duygu düzenleme becerileri üzerindeki etkilerini incelemek ve bu parametrelerin birbirleriyle ilişkisini değerlendirmektir. Yöntem: Çalışmaya, Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, 8-12 yaş arası, DSM-5 tanı ölçütlerine göre DEHB tanısı almış 53 ve DEHB+KOKGB tanısı almış 52 olmak üzere toplam 105 çocuk dahil edilmiştir. Çocuklar, "Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T)" isimli yarı yapılandırılmış görüşme formu ile değerlendirilmiş, DEHB ve KOKGB dışında herhangi bir ek psikiyatrik tanı alanlar çalışmaya dahil edilmemiştir. Klinisyen, ebeveynlerden bilgi alarak sosyodemografik veri formunu doldurmuştur. Ebeveynler; Turgay Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Değerlendirme Formu, Conners Ana-Baba Değerlendirme Ölçeği ve Duygu Ayarlama Ölçeği'ni doldurmuşlardır. Çocuklara; Çocuktaki Olumsuz Düşünceleri Değerlendirme Ölçeği ve Çocuklar için Aleksitimi Ölçeği uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmamızda, KOKGB+DEHB grubunun yaş ortalaması 10,44 ± 0,94 yıl, DEHB grubununki ise 10,52 ± 1,14 yıl olarak bulunmuş; gruplar arasında yaş açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır. KOKGB+DEHB grubunda kızların oranı %23,1, erkeklerin oranı %76,9 olarak bulunmuş; DEHB grubunda ise kızların oranı %24,5, erkeklerin oranı %75,5 olarak bulunmuştur. Gruplar arasında cinsiyet açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır. Annelerin gebelikte düzenli sigara kullanımı KOKGB+DEHB grubunda DEHB grubuna göre anlamlı yüksek bulunmuştur. Psikiyatrik soygeçmiş dağılımı bakımından gruplar arası fark bulunmuştur. Ailede majör depresyon öyküsü KOKGB+DEHB grubunda, ailede DEHB öyküsü ise DEHB grubunda diğer gruba göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Gruplar arası DEHB görünümlerinin dağılımı açısından anlamlı fark bulunmuştur. KOKGB+DEHB grubunda Turgay, Conners, Çocuktaki Olumsuz Düşünceleri Değerlendirme ve Duygu Ayarlama ölçekleri toplam ve alt ölçek puanları, DEHB grubunun ölçek puanlarından anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Çocuklar için Aleksitimi Ölçeği toplam puanı; Duygu Tanıma Güçlüğü ve Duygu Açıklama Güçlüğü alt ölçek puanları KOKGB+DEHB grubunda DEHB grubuna kıyasla anlamlı ölçüde daha yüksek bulunmuştur. KOKGB+DEHB grubunda, bilişsel çarpıtma düzeyi skorları ile aleksitimi düzeyi skorları arasında pozitif yönde korelasyon saptanmıştır. Sonuç: DEHB'ye eşlik eden KOKGB tanısı, çocuk ve ergenlerde yalnızca davranışsal belirtileri değil; bilişsel çarpıtmalar, aleksitimi ve duygu düzenleme becerilerini de etkilemektedir. Bu nedenle, KOKGB eş tanılı DEHB'li çocuk ve ergenlerin klinik değerlendirme süreçlerinde, duygusal ve bilişsel özelliklerin de kapsamlı bir şekilde ele alınmasının daha etkin müdahale planları geliştirilebilmesi açısından faydalı olacağı düşünülmektedir.