Tek taraflı alt ekstremite lenfödem tanısı olan hastalarda hidroterapinin, alt ekstremite volüm, yaşam kalitesi ve fonksiyonellik üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL GAZİOSMANPAŞA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM AŞLI DAŞBAŞ
Danışman: Ebru YILMAZ YALÇINKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Lenfödem, lenfatik dolaşımda bozulma sonrası gövde veya ekstremitelerde şişliğe neden olarak yaşam kalitesi ve ekstremite fonksiyonunu olumsuz etkileyen kronik bir hastalıktır. Egzersiz tedavileri, lenfödemli hastalarda ekstremite şişliğini azaltırken fonksiyonellik ve yaşam kalitesi üzerinde olumlu etkilere sahiptir. Ancak bu konudaki çalışmalar daha çok üst ekstremite lenfödemi üzerine yoğunlaşmıştır. Bu çalışmanın amacı, geçmişte kompleks dekonjestif tedavi (KDT) almış ve idame fazda olan tek taraflı alt ekstremite lenfödemli bireylerde standart ev egzersiz programına ek olarak uygulanan su içi egzersiz tedavisinin; yaşam kalitesi, alt ekstremite fonksiyonelliği, egzersiz kapasitesi ve volüm üzerindeki terapötik etkilerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, tek kör, randomize, kontrollü prospektif bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Çalışma öncesi etik kurul onayı ve gönüllü hastalardan yazılı onam formu alınmıştır. Çalışmaya SBÜ Gaziosmanpaşa Eğitim Araştırma Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon kliniği lenfödem polikliniğine başvura ve KDT uygulanmış olan 13 kontrol ve 11 çalışma olmak üzere 24 hasta dahil edildi. Hastaların demografik ve klinik verileri kaydedildi. Hastaların tedavi öncesi volüm değerlendirmesi çevre ölçüm yöntemi kesik koni formülü, yaşam kalitesi değerlendirmesi lenfödem yaşam kalitesi ölçeği (LYMQOL), fonksiyonellik değerlendirmesi alt ekstremite fonksiyonel skalası (LEFS) ve egzersiz kapasitesi 10 metre yürüme testi ile değerlendirildi. Kontrol grubundaki hastalara 6 hafta boyunca yalnızca standart ev egzersiz programı uygulanırken çalışma grubuna ev egzersiz programına ek olarak 30-31 derece sıcaklık ve 130 cm derinlikteki hidroterapi havuzunda, 30 dakika, haftada 3 gün, toplam 6 hafta boyunca hidroterapi konusunda özel eğitim almış fizyoterapist eşliğinde 5-7 er kişilik gruplar halinde su içi egzersiz uygulandı. Su içi egzersizler, solunum ve denge kontrolü, kuvvetlendirme ve gevşeme egzersizleri, normal eklem hareketlerini ve fonksiyonel kapasiteyi arttırmaya yönelik egzersizleri içeriyordu. Kontrol grubuna ise solunum egzersizleri, eklem hareket açıklığı, germe ve güçlendirme egzersizlerini içeren ev programı uygulandı. Tedavi sonunda ve tedavi tamamlandıktan 4 hafta sonra başlangıçta yapılan değerlendirmeler tekrarlandı ve sonuçlar volüm ölçümü, fonksiyonellik, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesi açısından karşılaştırıldı. Bulgular: Tüm hastaların yaş ortalaması yaklaşık 52,3 ± 14,3 yıl, çalışma grubunun yaş ortalaması 54,76±14,04 yıl, kontrol grubunda ise yaş ortalaması 49,36±14,79 yıl olarak değerlendirilmiştir. Katılımcıların cinsiyet dağılımları benzer olup, havuz grubunda bireylerin %84,6'sı kadın, %15,4'ü erkek iken; kontrol grubunda %81,8'i kadın, %18,2'si erkektir (p=1,000). İki grup arasında demografik özellikler açısından istatiksel anlamlı fark yoktu (p>0,05). Etiyolojik yönden bakıldığında, havuz grubunda olguların %38,5'i primer, %61,5'i sekonder lenfödem iken; kontrol grubunda %81,8'i primer, %18,2'si sekonder lenfödem olarak saptanmıştır. Lenfödem evrelerine bakıldığında, havuz grubunda %38,5'i evre 1, %61,5'i evre 2 iken; kontrol grubunda %63,6'sı evre 1, %27,3'ü evre 1 ve %9,1'i evre 3 olarak belirlenmiştir.10 metre yürüme testi sonuçlarına göre, havuz grubunda 1. ve 2. ölçüm arasında (p=0,004), kontrol grubunda ise 1. ve 3. ölçüm arasında (p=0,020) anlamlı iyileşme saptanmıştır; ayrıca 2. ölçümde havuz grubunun kontrol grubuna göre daha iyi performans gösterdiği bulunmuştur (p=0,037). Alt ekstremite fonksiyonel skalası analizinde, havuz grubunda 1. ve 2. ölçüm arasında (p=0,044), kontrol grubunda ise 1. ve 3. ölçüm arasında (p=0,023) anlamlı artış izlenmiş, ancak gruplar arası fark bulunmamıştır. Yaşam kalitesi değerlendirmelerinde, beden imajı ve semptom alt parametrelerinde anlamlı fark saptanmazken, fonksiyon alt ölçeğinde her iki grupta da 1. ve 3. ölçüm arasında anlamlı iyileşme gözlenmiştir (havuz p=0,003; kontrol p=0,007). Ruh hali alt ölçeğinde yalnızca havuz grubunda tedavi sonrası anlamlı düzelme görülmüştür (p<0,001). Genel yaşam kalitesi (Leg-Total) havuz grubunda 1. ve 2. ölçüm arasında anlamlı artış göstermiş (p=0,039) ve bu iyileşme kontrol grubuna göre daha belirgin bulunmuştur (p=0,046). Ekstremite hacmi incelendiğinde, havuz grubunda tedavi sürecinde etkilenen tarafta anlamlı azalma saptanmış (p=0,018), kontrol grubunda ise belirgin değişim görülmemiştir. Sonuç: Sonuç olarak, hidroterapinin alt ekstremite lenfödemli bireylerde yürüyüş performansı, fonksiyonel iyileşme, ruh hali, genel yaşam kalitesi ve ekstremite hacmi üzerine olumlu katkı sağladığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Aerobik egzersiz, Hidroterapi, Fonksiyonellik, Jinekolojik kanser, Lenfödem, Yaşam kalitesi, Egzersiz kapasitesi