Hekimlerin bakış açısından aile hekimliği uzmanlığı pratiği ve uygulamaları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURAY KURT KARTOĞLU
Danışman: Umut GÖK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Aile hekimliği disiplininde uzmanlık eğitimi ülkemizde 1985 yılından beri verilmeye başlanmıştır. Birinci basamak sağlık hizmetleri, sağlık sisteminin olmazsa olmazı konumundadır. Dünyada artan klinik araştırma eğilimi ile uzmanlaşma ivme kazanmıştır. Hekimlerin uzmanlık tercihleri mesleki doyum ile ilişkisinden etkilendiği varsayılmaktadır. Ülkemizde aile hekimliği dalı yeni ve genç bir disiplin olduğundan akademik potansiyele sahiptir. Aile hekimliği uzmanlığının giderek daha çok tercih edilme nedeni yıllar içerisinde branşta uzmanlaşmanın artması ve kapsamlı bakım türünü yansıtan klinik faaliyetler göstermesidir. Aile hekimliği uzmanlık eğitiminde 18 ay zorunlu rotasyonlar olmasına rağmen, diğer branş hekimleri ve hatta rotasyon yapılan branş hekimleri bile aile hekimliği uzmanlığı pratiği ve uygulamaları hakkında farkındalığı ve pek bilgi sahibi olmadıkları öngürülmüştür. Aile hekimliği uzmanlığı ve uygulama pratiğini daha iyi anlatmak ve eğer varsa olumsuz yönde etkileyebilecek sonuçları ortadan kaldırmak amaçlı mesleki doyum ölçeğini kullanarak diğer branş hekimlerinin bakış açısından aile hekimliği uzmanlığı pratiği ve uygulamaları hakkında bilgi düzeylerinin araştırılması hedeflenmektedir. MATERYAL METOD: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görev yapan hekimler ile yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini 2022 yılı Mart ve Mayıs aylarında görev yapan aile hekimliği kliniğinde çalışan hekimler hariç 1010 hekim oluşturmaktadır. Araştırma, basit tabakalı örnekleme yoluyla seçilen 295 katılımcı ile yürütülmüştür. Çalışmaya katılmayı kabul eden kişilere elektronik posta veya mobil telefon ile anket formu iletilmiştir. Anketin ilk kısmı sosyodemografik özellikleri ve bireyin aile hekimliği uzmanlığı ve pratiği hakkında bilgisi ile ilgili soruları, ikinci kısmı mesleki doyum ölçeğini içermektedir. Elde edilen veriler istatistik paket programında Ki-kare testi ve Fisher'in Exact testi ile analiz edilmiştir. Sayısal bağımlı değişkenler Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis ile analiz edilmiştir. Korelasyon ilişkilerinde Pearson ve Spearman korelasyonları uygulanarak; %95 güven aralığında değerlendirilmiştir. BULGULAR: Araştırmaya katılan 295 hekimin yaş ortalamaları 36,44±8,77 yıl olup %44,07'si kadındır. Hekimlerin mesleki doyum ölçeğine verdiği yanıtlara göre toplam puan ortalaması 53,21±12,49'dir. Hekimlerin 223'ü (%75,59) 3 yıl olan aile hekimliği asistanlık süresini doğru olarak bildiği saptanmış ve 208'i (%70,51) aile hekimliği rotasyonlarının yeterli olduğunu belirtmiştir. Hekimlerin 90'nının (%30,51) tekrar TUS kazanma imkanı olsa aile hekimliği uzmanlığını tercih edebileceğini belirttiği ve sadece 74'ü (%25,08) aile hekimliği uzmanlığının yeterince saygın olduğunu düşündüğü saptanmıştır. Ancak katılımcıların büyük çoğunluğu 292'si (%98,98) sağlık hizmeti sunumunda ilk başvuru yeri aile hekimi olmalıdır demiştir. Hekimlerin 280'ninin (%84,92) daha önce aile hekimine muayene olduğu, 83'ünün (%28,14) aile hekiminin uzman aile hekimi olduğu, 256'sının (%86,78) aile ve yakınlarını aile hekimine yönlendirdiği, 223'ünün (%75,59) hastalarını aile hekimlerine yönlendirdiği saptanmıştır. Hekimlerin mesleki doyum ölçeği puanı ile mesleki ünvan arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p=0,028). Yapılan post hoc testinde doçent/profesör hekimler ile 15 yıl ve üstü hekimlerin puanı daha düşük saptanmıştır. Hekimlerin mesleki doyum ölçeği niteliklere uygunluk alt ölçek puanı ile meslekteki yıl arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,001). Yapılan post hoc testinde 5-10 yıl arası ve 20 yaş üstü meslekteki yılı olan hekimlerin puanı daha düşük saptanmıştır. SONUÇ: Nitelikli, etkin maliyetli, erişilebilir sağlığın ve güçlü birinci basamak sağlık hizmetlerinin anahtarı aile hekimliği uzmanlığıdır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin etkin şekilde sunulması, sevk sisteminin düzenlenmesi, aile hekimliği uzmanları tarafından sağlanan yetkinlik çerçevelerinin öğretilebileceği ve değerlendirilebileceği bağlamları tanımlamak, klinik alanlarda daha çok kullanmak branşlar arası ilişkileri güçlendirerek bilgi düzeylerinin artmasını sağlayacaktır. Aile hekimliği ve yeterlilikleri, uzman aile hekimlerinin klinik alanlarını daha iyi kullanma fırsatları sunmaktadır. Yaptığımız çalışmalarla aile hekimliği uzmanlığını yaygınlaştırarak önemini vurgulamamız gerekmektedir. Aile hekimliği uzmanlığının kapsamı geniş olduğundan, kapsamlı bakım türünü yansıtan klinik faaliyetler çoğaltılarak birinci basamak sağlık hizmetlerini güçlendirecektir ve aile hekimliği uzmanlığının bilinirliğini arttıracaktır. Aile hekimliği uzmanlığına bakış açısı olumlu yönde etkileyecek pek çok adım atılmalı ve aile hekimliğinin önemi hekimler arasında yeniden değerlendirilmelidir. Aile hekimliği uzmanlığının geleceği şu anki sağlık sistemi modelinin durumu hakkında yol gösterici bulunabilir. Anahtar sözcükler: Aile hekimliği, mesleki doyum, birinci basamak, uzmanlık