Bireylerin erişkin bağışıklama konusundaki bilgi, tutum ve davranışları üzerine sağlık okuryazarlığı düzeyinin etkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE SARI
Danışman: Memet Taşkın EGİCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmada, Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne herhangi bir sebeple başvuran 18 yaş ve üstü kişilerin erişkin bağışıklama hakkındaki bilgi, tutum ve davranışları üzerine sağlık okuryazarlığı düzeyinin etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Gözlemsel, analitik, kesitsel olarak tasarlanan çalışma, bireylerin sosyodemografik özelliklerini, erişkin bağışıklama hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarını belirleyen 28 soru ve 32 maddelik Türkiye Sağlık Okuryazarlığı (TSOY-32) Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS versiyon 25,0 programı yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Karşılaştırmada, Pearson Ki Kare Testi, Mann Whitney U Testi ve Binary Lojistik Regresyon Analizi kullanılmış ve p<0,05 değeri anlamlı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 312 kişi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 38,3 (ss:13,6, min-max:18-83) olup, %51,2'si 27-49 yaş grubunda ve %63,7'si kadındır. Sağlık çalışanı oranı %14.1 (n=44), kronik hastalığı olan katılımcı oranı %26.92'dir (n=84). Bireylerin %73,08'i (n=228) erişkin bağışıklama hakkında bilgisi olduğunu, %83,01'i (n=259) ise erişkin bağışıklamayı gerekli gördüğünü belirtmiştir. Katılımcılar, aşılar hakkında en sık bilgi edinme kaynağını 'televizyon-internet' (%45,4, n=105) olarak belirtmişlerdir. Bireylerin %71,4'ü (n=223) en az bir erişkin aşısı yaptırmışlardır. Erişkin aşılarından en çok Tetanoz (%41,03, n=128) ve Grip (%32,69, n=102) aşıları yaptırılmıştır. Kronik hastalığı olan kişilerde pnömokok aşısı yaptırma oranı %15,48'dir (n=13) ve sağlık çalışanlarında Hepatit B aşısı yaptırma oranı %59,09 (n=26) olarak tespit edilmiştir. Zona aşısı yaptıran 60 yaş ve üzeri katılımcı yoktur ve 19-26 yaş arası kadınlarda HPV aşısı yaptırma oranı %1,7 (n=1). Erişkin aşısı yaptırmanın en sık sebebi 'hastalıklardan korunmak' (%58,0, n=130) şeklinde ifade edilmiştir. Erişkin aşısı yaptırmamanın en sık sebebi, 'doktorun önermemesi' (%42,05; n=37) olarak belirtilmiştir. Katılımcıların %47,4'ü sınırlı, %16,1'i yetersiz, %25,8'i yeterli, %10,6'sı mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahiptir. Erişkin bağışıklama hakkında bilgi sahibi olmakla ve erişkin aşısı yaptırma ile TSOY-32 Ölçeğinin "Tedavi ve hizmet- sağlıkla ilgili bilgiyi değerlendirme" alt boyut skorlarının pozitif ilişkili olduğu bulunmuştur (p=0,014, p=0,037). Sonuç: Bireylerin erişkin bağışıklamayı büyük oranda gerekli gördükleri ve en az bir erişkin aşısı yaptırdıkları görülmüştür. Bununla birlikte kronik hastalığı olan bireylerde pnömokok, 60 yaş ve üzeri kişilerde zona, 19-26 yaş arası kişilerde HPV aşısı yaptırma oranları yetersiz bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı seviyesi büyük oranda yetersiz ve sınırlı düzeydedir ve erişkin bağışıklama ile ilgili davranış ve bilgi sahibi olma durumunu etkilemektedir. Bu açıdan sağlık okuryazarlığının toplumsal olarak artırılması önem arz etmektedir. Hekimlerin erişkinlere aşı önermesi erişkin bağışıklama oranlarına önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: erişkin bağışıklama, bilgi, tutum, sağlık okuryazarlığı, birinci basamak sağlık hizmeti