Ensest mağduru annelerin uyum bozucu şemaları, çocukluk travmaları, kişilik bozuklukları ve çocuk yetiştirme deneyimleri: Bir karma yöntem çalışması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KLİNİK PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEYMANUR DÖNMEZ

Danışman: Yıldız BİLGE

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Araştırmanın amacı, çocukluk döneminde enseste maruz kalmış annelerin uyum bozucu şemaları, çocukluk çağı travmaları ve kişilik bozukluğu özelliklerini nicel olarak incelemek ve bu değişkenleri çocukluk döneminde cinsel istismar öyküsü bildirmeyen annelerle karşılaştırarak ensestin uzun vadeli etkilerini ortaya koymaktır. Çalışmanın nitel aşamasında ise ensest mağduru annelerin istismar süreci, aile yapısı ve ensest yaşantısının annelik deneyimleri üzerindeki etkileri derinlemesine incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, yakınsayan paralel karma yöntem deseniyle yürütülmüştür. Nicel bölümde 661 evli ve çocuk sahibi kadın yer almış; demografik bilgi formu, Young Şema Ölçeği, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği ve Coolidge Eksen II Envanteri kullanılmıştır. Nitel bölümde ise çocukluk döneminde baba, abi, amca ya da dayı tarafından cinsel istismara maruz kalmış 11 anneyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve veriler fenomenolojik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular: Ensest mağduru annelerin CTQ toplam puanı, duygusal ihmal ve aşırı koruma-kontrol alt boyutları; YŞÖ toplam puanı, kopukluk şema alanı ve şizotipal, borderline, narsisistik, obsesif kompulsif ve çekingen kişilik bozukluğu özellikleri anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Nitel analiz bulguları dört ana tema altında toplanmıştır: "çocuklukta aile ortamı ve ebeveynlerle ilişki dinamikleri", "ensest maruziyeti ve diğer aile üyelerinin istismara karşı tutumu", "ensestin yaşam boyu etkileri" ve "ensestin çocuk yetiştirme deneyimine yansımaları". Sonuç: Bulgular, ensestin birey üzerinde uzun vadeli ve derin etkiler bıraktığını ve bu etkilerin özellikle kopukluk şema alanı üzerinden sürdüğünü göstermektedir. Nicel ve nitel bulguların bir arada değerlendirilmesi, ensestin bireyin yaşam boyu işlevselliği ve annelik deneyimi üzerindeki etkilerinin çok boyutlu biçimde anlaşılmasına olanak sağlamıştır.