COVID-19 pandemi döneminin sağlık çalışanlarının yaşam ve uyku kalitesi üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EREN CENGİZ
Danışman: Memet Taşkın EGİCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yakın dönemde dünyayı etkileyen Covid-19 salgını insan hayatını, sosyal düzeni olumsuz etkilemiştir. Sağlık çalışanları ise görev tanımları gereği bedensel, sosyal ve ruhsal yönden salgından en fazla etkilenme potansiyeline sahip meslek grubudur. Bu çalışma ile pandeminin sağlık çalışanlarının yaşam ve uyku kalitesine etkisi incelenerek olası pandemilerde sağlık çalışanlarının yaşam ve uyku kalitelerini etkileyen faktörlerin olumlu yönde düzenlenmesine katkı sunulması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada pandemi döneminde görev yapmış sağlık çalışanlarına literatür bilgileri ışığında hazırlanan Katılımcı Bilgi Formu ile Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Kısa Ölçeği (WHOQOL-BREF) ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) yüz yüze uygulanmıştır. SBU Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesinde aktif görev yapan sağlık çalışanları evren kabul edilmiş, örneklem sayısı %95 güven düzeyi ve %5 güven aralığı içinde 299 olarak saptanmıştır. İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics 21.0 (IBM Corp. Released 2012. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 21.0. Armonk, NY: IBM Corp.) ve MS-Excel 2007 programları kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamızda, pandemi döneminde sağlık çalışanlarının yüzde 61,4'ü nün uyku kalitesinin kötü olduğu sonucu çıkmıştır. (PUKİ<5). Katılımcıların toplam PUKİ skoru ortalaması 6.53±2.66'dür. Katılımcıların %63'ü pandemi döneminde uyku kalitesinin kötüleştiğini düşünmektedir ve bu grupta uyku kalitesi düzeyi daha düşük bulunmuştur (X²=29.669 p<0.001). Covid-19 Enfeksiyonu Geçirdiniz mi?" sorusuna bireylerin %62,1'i (n=187) evet, %37.9'u (n=114) hayır yanıtını vermiştir. Covid-19 enfeksiyonu geçirmiş olmak (z=3.350, p=0.001), temizlik personeli olmak, gece nöbeti tutmuş olmak (X²=14.469, p=0.013) ;(z=14.469, p=0.013), gelir ve eğitim durumu (x2=16.956, p=0.001) ;(x²=26.420, p<0.001) haftalık ortalama çalışma süresi ve kronik hastalık ile katılımcıların PUKİ skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (r=0.116, p=0.048) ;(z=3.818, p<0.001). Katılımcıların; %57,1'i pandemide ruh sağlığının, %60,2'si bedensel sağlığının, %63,7 si çalışma şartlarının kötü etkilendiğini düşünmektedir ve bu gruplarda yaşam kalitesi düzeyi tüm alt boyutlarda azalmıştır. Katılımcılar; fiziksel sağlık alt boyutunda 14.73±2.68, psikolojik alt boyutunda 13.89±2.28, sosyal ilişkiler alt boyutunda 14.17±2.96, çevre alt boyutunda ise 13.17±2.37 puan ortalamasına sahiptir. Çalışmamızda, Covid-19 enfeksiyonu geçirmiş olmanın yaşam kalitesi düzeyi alt boyutları üzerine etkisi olmadığı bulunmuştur (z=1.077, p=0.28) (z=0.831, p=0.406) (z=0.514, p=0.607) (z=0.871, p=0.384). Covid-19 enfeksiyonu sebebiyle yatarak tedavi almış olmak ile yaşam kalitesinin tüm alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (z=2.695 p=0.007) (z=2.307, p=0.021) (z=2.307, p=0.021) (z=2.371, p=0.018). Pandemi yoğun bakımda çalışmanın tüm boyutlarda yaşam kalitesi düzeyini azalttığı belirlenmiştir (z=1.981, p=0.048) (z=0.307,0.007) (z=2.920, p=0.003) (z=1.541,p=0.123). Sağlık çalışanlarında pandemi öncesi yapılan çalışmalarla kıyaslandığında yaşam kalitesi düzeyinin yakın olduğu saptandı. Sonuç: Sağlık çalışanlarının çoğunluğunda pandemi döneminde uyku kalitesi düzeyi düşük bulunmuştur. Katılımcılarda enfeksiyonu geçirmiş olma oranı yüksektir ve enfeksiyonu geçirmek, pandemi yoğun bakımlarda çalışmak ve gece nöbeti tutmak uyku kalitesi için risk faktörü olarak saptanmıştır. Eğitim ve gelir düzeyi azaldıkça uyku ve yaşam kalitesi düşmektedir. Çalışma şartlarındaki farklılıkların; çalışılan bölüm ve mesleğin yaşam kalitesi düzeyi üzerine etkisi vardır ve sağlık çalışanlarının farklı mesleklerden oluştuğu göz önünde bulundurularak pandeminin etkilerine en hassas gruplara öncelik verilerek yeni stratejiler geliştirilebilir. Pandemilerde sağlık çalışanları enfeksiyondan korunmalı, özellikle pandemi yoğun bakımlar ve gece nöbetleri uyku kalitesini etkilediğinden iş planlamaları yapılırken bu sonuçlar göz önünde bulundurulmalıdır.