Fasiyal dermatozlarda algılanan stres, stresle başa çıkma ve beden algısı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAZEL EZGİ KAYA
Danışman: İlknur ALTUNAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dermatolojik hastalıklar ölümcül olmayan hastalıkların en yaygın dördüncü nedenidir ve önemli psikososyal komorditilere sahiptirler. Fasiyal tutulumu olan dermatozların saklanması güç doğası nedeniyle daha yüksek emosyonel strese neden oldukları ve psikososyal etkilerinin daha baskın olduğu düşünülmektedir. Son yıllarda görünüm ilişkili psikoloik stresin beden algısı değişimlerindeki adaptasyon sürecine ve yaşam kalitesine etkilerinde bireysel varyasyonların başa çıkma stratejilerini ile açıklanabileceği üzerinde durulmaktadır. Çoğu dermatozun kronik ve tekrarlayıcı seyri, medikal tedavinin yanı sıra hastaların pozitif başa çıkma stratejileri konusunda da desteklenmesini gerektirmektedir. Bireylerde algılanan stresi azaltabilecek ve etkin başa çıkma stratejileri kullanmalarını sağlayabilecek yaklaşımlar geliştirmek açısından risk faktörlerinin iyi tanımlanması gerekmektedir. Bu çalışmada primer amaç fasiyal ve gövde dermatozları olan bireylerde algılanan stres, stresle başa çıkma stratejileri, anksiyete, depresyon ve beden algısı karşılaştırılmasıdır. Sekonder olarak bu faktörleri etkileyebilecek klinik ve demografik özellikleri belirlemek ve yaşam kalitesi üzerine etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya en az 6 aydır fasiyal dermatozu olan 60, gövde dermatozu olan 60 olmak üzere toplam 120 hasta ve 60 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen her bir katılımcı Dermatoloji Yaşam Kalite İndeksi (DYKİ), Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), Stresle Başa Çıkma Ölçeği (SBÇÖ) ve Beden Algısı Ölçeği (BAÖ) ile değerlendirildi. Bulgular: Fasiyal dermatozu olan hasta grubunda ASÖ, HAD-A, HAD-D ve DYKİ skorları, gövde dermatozu grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düşüktü (sırasıyla p=0,001; p=0,014; p=0,001; p=0,001). BAÖ skor ortalaması fasiyal dermatoz grubunda 120,7±41,9 iken; gövde dermatozu grubunda 101,6±30,2 idi ve iki grup kıyaslanıldığında aralarındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p>0,005). SBÇÖ Kaçma-Soyutlama (Duyusal-eylemsel) ve Kaçma-Soyutlama (Biyokimyasal) alt skorları gövde dermatozu grubunda, fasiyal dermatoz grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (sırasıyla p=0,006; p=0,001). SBÇÖ alt skorlarından Kabul-Bilişsel (Yeniden yapılandırma) ise fasiyal dermatoz hastalarında, gövde dermatozu olan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p=0,037). ASÖ ve DYKİ skorları pozitif yönde orta düzeyde korele (r=0,521; p<0,001); BAÖ skorları DYKİ skorları ile negatif yönde orta düzeyde korele saptandı (r= -0,324 p<0,001) ve BAÖ skorlarının DYKİ skorları üzerinde etkisine ASÖ skorlarının aracılık ettiği belirlendi [F (2, 117)=25,7873; p<0,001]. Sonuç: Bu çalışmada fasiyal ve gövde yerleşimli dermatozları olan hasta gruplarında beden algısında değişim bakımından anlamlı fark saptanmazken, gövde dermatozu olan hastaların daha fazla stres, anksiyete ve depresyon deneyimledikleri, yaşam kalitesindeki etkilenmenin fasiyal dermatozu olan hastalara göre daha belirgin olduğu gösterilmiştir. Bu durumun fasiyal dermatoz hastalarından olumlu bir başa çıkma stratejisi olan Kabul-Bilişsel (Yeniden yapılandırma), gövde dermatozu olan hastaların ise Kaçma-Soyutlama stratejilerini daha fazla kullanmaları ile ilişki olduğu düşünülmüştür. Dermatolojik hastalıklarda altta yatan psikopatolojinin sadece medikal tedavi ile iyileştirilemeyeceği göz önünde bulundurularak, hastaların olumlu başa çıkma stratejileri geliştirmeye teşvik etmek gerekmektedir. Anahtar kelimeler: algılanan stres, başa çıkma stratejileri, beden algısı, fasiyal dermatoz