Otonom kortizol sekresyonu olan adrenal adenom hastalarında serum hepatokin düzeylerinin hepatosteatozu öngörmedeki değeri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF GÜLAY ÖZTÜRK
Danışman: Şafak AKIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Hafif otonom kortizol sekresyonu olan adrenal adenom hastalarında hepatosteatoz varlığını, serum Tsukushi (TSK) ve fibroblast büyüme faktörü 21 (FGF-21) düzeylerini ve bu serum biyobelirteçleri ile hepatosteatoz göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız girişimsel olmayan, tek merkezli ve kesitsel bir araştırma olarak Temmuz 2024 ve Temmuz 2025 tarihleri arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları polikliniğinde yürütülmüştür. Çalışmaya yaş, cinsiyet ve vücut kitle indeksi (VKİ) açısından benzer özellikler gösteren 30 nonfonksiyone adrenal adenom (NFAA) ve 30 hafif otonom kortizol sekresyonu (MACS) tanılı hasta dahil edilmiştir. Hastaların rutin tetkikler için alınan kan örneklerinden arta kalan serumlardan, TSK ve FGF-21 düzeyi çalışılmıştır. Retrospektif olarak kontrastsız abdomen BT görüntülerinden hepatosteatoz parametreleri ve laboratuvar parametrelerinden hepatosteatoz indeksleri hesaplanmıştır. Elde edilen verilerin analizi ve tabloların oluşturulması için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 27.0 programı kullanılmıştır. Tüm karşılaştırmalarda p<0,05 değeri anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: MACS ve NFAA grubu yaş, cinsiyet, VKİ, sistolik ve diyastolik kan basıncı düzeyleri ve eşlik eden komorbiditeler açısından benzerdi. Serum Tsukushi düzeyi MACS grubunda 25,4 ± 14,1 ng/mL idi ve NFAA grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p=0,031). Serum FGF-21 düzeyi MACS hastalarında 240,6 ± 85,6 pg/mL ve NFAA hastalarında 196,5 ± 89,5 pg/mL olarak ölçüldü; saptanan değerler MACS grubunda daha yüksek olmakla beraber iki hasta grubu arasında anlamlı fark gözlenmedi (p=0,056). Diyabetik olan ve olmayan hastalarda da serum Tsukushi ve FGF-21 düzeyleri benzer tespit edildi (sırasıyla; p=0,146 ve p=0,486). Tsukushi ile FGF-21 düzeylerinin çeşitli parametreler ile korelasyon analiz değerlendirmesinde, serum Tsukushi düzeyi ile 1 mg DST değeri arasında pozitif, ACTH ile negatif korelasyon saptandı (sırasıyla; r= 0,272, p=0,036; r = −0,299, p=0,020); Tsukushi ile FGF-21 değerleri arasında da pozitif korelasyon gözlendi (r: 0,354, p=0,005). Çoklu linear regresyon analizi modelinde de serum Tsukushi düzeyi ile ACTH ve FGF-21 arasında anlamlı ilişki tespit edildi ancak hepatosteatoz parametreleri ile serum Tsukushi ve FGF-21 değerleri arasında anlamlı korelasyon saptanmadı. MACS ve NFAA hastalarının alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) değerlendirilmesi için yapılan radyolojik değerlendirmede her iki grup arasında karaciğer HU ve dalak HU değerleri, karaciğer ve dalak HU farkı ile karaciğer ve dalak HU oranı arasında fark saptanmadı. Klinik skorlardan viseral adiposite indeksi, hepatik steatoz indeksi ve yağlı karaciğer indeksi açısından da fark tespit edilmedi. Ayrıca serum TSK ve FGF-21 düzeyleri ile klinik ve radyolojik parametreler arasında korelasyon tespit edilmedi. Sonuç: MACS ve NFAA hastalarını içeren çalışmamızda, literatürde ilk defa serum Tsukushi düzeyini MACS grubunda istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek olduğunu gösterdik. FGF-21 düzeyi de MACS grubunda daha yüksek olmakla beraber istatistiksel olarak anlamlı fark tespit etmedik. Ayrıca serum Tsukushi düzeyi ile ACTH düzeyi arasında da ters yönde güçlü bir ilişki tespit ettik. MACS hastalarında ACTH düşüklüğü, hiperkortizolizmin, klinik belirtiler ortaya çıkmadan önce karaciğer düzeyinde bozukluklara neden olduğunu desteklemektedir. Tsukushi'nin, karaciğerin aşırı lipid yükü ile karşılaştığında üretildiği öne sürülmektedir. Bu bilgiler ışığında, biz de literatürde ilk defa, MACS hastalarında kliniğe yansımayan erken dönem karaciğer hasarında serum Tsukushi seviyelerinin yüksek olduğunu ve serum Tsukushi seviyelerinin değerlendirilmesiyle hepatosteatoza gidişatın erken dönemde tespit edilebileceğini öngörüyoruz. Hasta sayısının fazla olduğu prospektif çalışmalar ile MACS hastalarının hepatosit hasarı incelenmelidir.