2-18 yaş sağlam çocuklarda D vitamin düzeyini etkileyen faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ATATÜRK GÖĞÜS HASTALIKLARI VE GÖĞÜS CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI ÖZDEN
Danışman: Ayşe Derya BULUŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma ile hastanemiz Çocuk Polikliniklerine başvuran 2-18 yaş arası sağlıklı çocuklarda 25-hidroksi vitamin D (25(OH)D3) düzeylerinin ve bu düzeyleri etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Sağlık Bakanlığı Üniversitesi Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Polikliniklerine 1 Mayıs 2023- 15 Haziran 2023 tarihleri arasında başvuran ve son 3 ay içerisinde serum 25-hidroksi vitamin D (25(OH)D3) seviyeleri değerlendirilmiş olan 2-18 yaş aralığındaki 692 sağlıklı çocuğun dosyaları retrospektif olarak incelenmiştir. Çocukların 358'i (% 51.7) kız, 334'ü (% 48.3) erkek olmak üzere toplam 692 çocuk dahil edildi Çalışmadan kronik hastalık öyküsü olan, metabolik ve sendromik hastalığı olan, obezite, malnutrisyon, uzun süreli ilaç kullanımı ve herhangi bir sağlık problemi bulunan çocuklar dışlandı. D vitamini düzeyleri gruplandırılırken AACE'e (Amerikan Klinik Endokrinoloji Derneği Kılavuzu) göre serum 25(OH)D3 düzeyi 30 ng/ml olanlar normal ve >150 ng/ml toksisite olarak kabul edildi. Çocukların öykülerinde yer alan yaş, cinsiyet, başvuru anında kaydedilen boy ve vücut ağırlığı değerleri, boy ve vücut ağırlığı persentil değerleri, VKİ, doğum ağırlığı, doğum haftası, anne sütü alma durumu ve süresi, puberte dönemi evresi, annenin yaşı, annenin eğitim düzeyi ve annenin çalışma durumu, babanın yaşı, babanın eğitim seviyesi ve babanın çalışma durumu, anne-baba arasındaki akrabalık ilişkisi, kardeş sayısı, hastanın multivitamin kullanımı, başvuru tarihi ve mevsimi, ailenin aylık geliri, dışarı çıkma süresi, ölçülen serum D vitamini, kalsiyum (Ca), alkalen fosfataz (ALP) ve fosfor (P) düzeyleri analiz edilmiştir. Bulgular: Toplam 692 sağlıklı çocukta %71.7 D vitamini eksikliği, %22.4 D vitamini yetersizliği saptandı. Erkeklerin ortalama D vitamini düzeyi (17,16±8,05 ng/dl) kızların ortalama D vitamini düzeyine (15,45±7,24 ng/dl) göre anlamlı derecede yüksekti. Kız çocuklarında ciddi düzey D vitamin eksikliği oranı erkek çocuklarına göre fazlaydı (p = 0,003). Okul öncesi dönemdeki (2-6 yaş) çocukların normal D vitamini olgu sayısı daha fazlaydı (p < 0,001). Artan yaş ile D vitamini düzeyi ilişkisine benzer şekilde çocukların puberte evreleri ilerledikçe D vitamini eksikliği artarak evre 5'te ciddi düzey D vitamin eksikliği en yüksek oranda görüldü (p < 0,001). Çocukların anne sütü alım süresi arttıkça D vitamini düzeyinin arttığı tespit edilmişti. Ciddi düzey D vitamini eksikliği olanlarda anne sütü alım süresi 14,73±4,95 ay, normal D vitamini olan çocukların anne sütü alım süresi 18,05±4,82 aydır. Anne sütü alım süreleri ile D vitamini düzeyi grupları arası istatiksel açıdan anlamlı fark bulunmuştu (p<0.001). Çocukların anne ve baba yaşı ilerledikçe D vitamini düzeyi düşmektedir. Ciddi düzey D vitamin eksikliği olan çocukların anne yaşı 42,13±10,57 yıl, normal D vitamin düzeyi olan çocukların anne yaşları 32,32±6,64 yıl olarak daha genç grubu oluşturur. Ciddi düzey D vitamini eksikliği olan çocukların babaları daha yaşlı (45,23±10,46 yıl) olup normal düzey D vitamini olanların babaları daha gençtir (34,2±6,37 yıl). Anne yaşı ve baba yaşı ile D vitamini düzey grupları arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,001). Anne ve baba eğitim düzeyi arttıkça çocuklardaki ortalama D vitamini değerinin arttığı görüldü (p < 0,001). Annesi ve babası çalışanlarda normal D vitamini oranı daha fazlaydı. Annenin çalışması veya ev hanımı olmasının D vitamini düzeyine istatiksel açıdan anlamlı etkisi vardı (p < 0,001). Baba çalışma durumunun da D vitamini düzeylerine etkisi anne çalışma durumuna benzer şekilde istatiksel açıdan anlamlı bulunmuştu(p = 0,001). Gelir seviyesi 30 bin TL ve üzerinde olan çocuklarda normal D vitamini düzeyi %13,2 oranı ile diğer gruplara göre en yüksek değerde bulunmuştu (p < 0,001). Kardeşi olmayan çocuklarda ciddi D vitamin eksikliği görülmesi %1.8 oranı ile en düşük bulunmuştu. Kardeşi olmayan ve 1 tane kardeşi olan çocuklarda normal düzey D vitamini görülmesi diğerlerine göre fazlaydı (p < 0,001). Multivitamin kullanan çocuklar %15.6 oranında olup bu çocuklarda ciddi düzey D vitamin eksikliği tespit edilmemişti. Ayrıca multivitamin kullananlarda normal D vitamini olan çocuk oranı daha fazlaydı. Kızların ortalama dışarı çıkma süresi (53,21±19,91 dk) erkeklere göre (62,92±26,39 dk) istatiksel açıdan anlamlı olarak daha düşüktü (p < 0,001). Okul öncesi çocukların dışarı çıkma süreleri 49,15±17,46 dk olup en azdır. Okul çağındaki çocukların güneşe çıkma süresi 65,04±26,5 dk olup en yüksekti. Yaş grupları arasında dışarı çıkma süre (dakika) açısından anlamlı bir fark bulunmuştu (p < 0,001). Ancak dışarı çıkma süresi ile D vitamini düzeyi grupları arasında istatiksel açıdan anlamlı fark bulunmamıştır (p=0.438). Normal serum kalsiyum düzeyine sahip çocuklarda normal D vitamini oranı %6 ile düşük serum kalsiyum düzeyine sahip çocuklardan daha fazladır. Kalsiyum düzeyi ile D vitamini düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p = 0,038). Normal serum ALP düzeyine sahip çocuklarda normal D vitamini olan çocuk oranı %6,2 ile diğer gruplardan yüksektir. Yüksek serum ALP düzeyine sahip çocuklarda ciddi düzey D vitamini eksikliği oranı %12,5 ile dikkat çekmektedir. Serum ALP düzeyi ile D vitamini düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p< 0,001). Çocukların doğum haftalarının, doğum ağırlıklarının ve serum fosfor düzeyinin D vitamini düzeylerinde sayısal ve kategorik olarak herhangi bir farklılık oluşturmadığı tespit edilmiştir (p=0.185, p=0.139, p=0.318). Sonuç: D vitamini eksikliğinin yol açtığı klinik bulguların önlenmesi ve yeterli kemik mineralizasyonunun sağlanması amacıyla, Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda yaşamın ilk gününden itibaren profilaktik D vitamini desteği başlanması tavsiye edilmektedir. Çalışmamızın sonuçları ve güncel literatürlerin incelenmesi ile 2 yaş sonrası çocuklarda D vitamini eksikliğini etkileyen birçok çevresel ve kişisel faktör olduğunu ve özellikle sağlıklı adolesan dönemdeki çocuklarda D vitamini eksikliğinin oldukça yaygın olduğu görülmektedir. Kronik hastalıklar, obezite, malnütrisyon ve ilaç kullanımı gibi D vitamini eksikliği için risk faktörleri taşıyan çocuklarda D vitamini düzeylerinin düzenli takibi önemli olmakla birlikte, temel hedefimiz D vitamini eksikliğini önlemektir. Hem aile hekimleri hem de biz çocuk doktorları, çocukları bu risk faktörlerinden korumak ve sağlıklı beslenme, yeterli fiziksel aktivite ile yeterli güneş ışığına maruziyet konusunda önerilerde bulunarak önemli bir koruyucu hekimlik rolü üstlenmekteyiz. Bu kapsamda, ailelerin bilgilendirilmesi ve koruyucu tedbirlerin yaygınlaştırılması kritik öneme sahiptir. Anahtar Kelimeler: Çocuk, D vitamini (25 hidroksi vitamin D (25(OH)D3)), Ca, P, ALP