Türkiye'de sağlık ürünlerinde sınırlı kaynakların adil paylaşımı ve ürün güvenliği: COVİD-19 pandemisi örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIP TARİHİ VE DEONTOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF AVANER
Danışman: Eray Serdar YURDAKUL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Türkiye'de sınırlı kaynak olan sağlık ürünlerinin adil paylaşımı için dağıtımında alınan kararların, politika ve uygulamaların adalet kavramı ve ürün güvenliği temelinde incelenmesi; COVID-19 pandemisinde kullanılan sağlık ürünleri özelinde belge incelemesi suretiyle etik çerçevede değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Adalet kavramı temelinde sınırlı kaynak kullanımı konusundaki etik sorunlar ve çözümüne ilişkin yaklaşımlar kuramsal olarak incelenmiştir. Sağlık ürünlerinin temini ve dağıtımına yönelik planlamalar, hasta önceliklendirmeye dayalı dağıtımı kararlarına ilişkin düzenlemeler ve ilgili sağlık istatistikleri incelenmiştir. COVID-19 pandemisine karşı ülke olarak Türkiye'nin verdiği tepki, pandemide kullanılan malzeme, ekipmanların dağıtımı, temini, planlaması ve ürün güvenliğine ilişkin olarak yayımlanan yönetmelik, tebliğ, genelge ve yönergeler, rehberler, kurumsal duyurular, web sayfaları ve formlar üzerinden incelenmiştir. Acil kullanım onayı ile ilgili ve klinik araştırmalar hakkındaki düzenlemeler incelenmiştir. Bulgular: Kaynak dağıtımının kimlere, nasıl olacağı konusu COVID-19 ile ilgili çalışmalarda; yararcı, eşitlikçi, özgürlükçü ve liyakatçı teorilerden yararlanarak temellendirdikleri görüşlerini yayımlayan bilim insanları, COVID-19 pandemisinde kaynak dağıtımına ilişkin yaşanan etik sorunlar hakkındaki önerilerini biyoetik alanına kazandırmışlardır. Türkiye'de kaynak dağıtımı ve COVID-19 pandemisinde alınan kararlar, bilgi ve belgeler incelendiğinde adaletin sağlanmasına yönelik belirli bir etik çerçeve olmadığı, kaynak sınırlılığını azaltmak üzere bir dizi tedbir alındığı, bilim kurulu rehberleri ve kurumsal düzenlemeler aracılığıyla tedaviye erişim ve kaynak dağıtımının gerçekleştirilerek adaletin sağlanmak istendiği görülmüştür. Sınırlılıkları azaltmak üzere ürün güvenliğine yönelik kriterlerde değişiklik yapıldığı, ürünlerin piyasaya arzını artırmak üzere belirli bir çerçevede haklı çıkarılabileceği anlaşılmıştır. Sonuç: Pandemi döneminde ihtiyaç olan sağlık ürünleri gibi ürünler ve verilecek hizmetlerde, haklı çıkarılabilir etik gerekçelerle; doğru zamanda, doğru kişilere ve doğru bir politikayla dağıtım yapılması adaleti sağlayacaktır. Bu da henüz krizler ortaya çıkmadan atılacak adımlar, planlamalar ve kurulacak organizasyonlar ile önceden hazırlanmış etik çerçeveler ve kurumsal politikalar ile gerçekleşecektir.