Tip 2 diyabeti olan hastaların sosyo-demografik ve diyabet ile ilgili özelliklerinin, sağlık okuryazarlığı düzeylerinin, diyabet öz yönetimlerinin metabolik kontrol üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA SENA KONYALIOĞLU
Danışman: Metin HASDE
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma tip 2 diyabet hastalarının sosyo-demografik özelliklerinin, diyabet ile ilgili özelliklerinin, sağlık okuryazarlığı düzeylerinin ve diyabet öz yönetimlerinin metabolik kontrol durumlarına etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte olan bu çalışma, 18 Ekim 2021'den Ocak 2022 sonuna kadar bir Eğitim ve Araştırma Hastanesinin Endokrin Polikliniklerine başvuran 380 tip 2 diyabet hastası ile yürütülmüştür. Hastalara anket formu uygulanmış, kilo, boy, tansiyon ölçümü yapılmış ve hastaların son 6 ay içindeki tahlil sonuçları kaydedilmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkenleri glisemik kontrol başta olmak üzere, lipid, kan basıncı ve üçlü metabolik kontrolden oluşmaktadır. Bağımsız değişkenler ise sosyo-demografik özellikler, hastaların diyabet hastalıkları ile ilgili özellikleri, sağlık okuryazarlığı ve diyabet öz yönetim düzeylerinden oluşmaktadır. Veri analizinde SPSS 25.0 paket programı aracılığıyla, değişken türü ve verilerin dağılımına göre ki-kare testi, Fisher exact test, Student t testi, Mann-Whitney U testi ile iki durumlu lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Çalışmamızda iyi glisemik kontrol sıklığı %30,8 olarak, iyi lipid kontrol sıklığı %36,2 olarak, iyi kan basıncı kontrol sıklığı %71,1 olarak ve iyi üçlü metabolik kontrol sıklığı ise %7,2 olarak bulunmuştur. Yaşı 60 ve üzerinde olanlarda, eğitim düzeyi düşük olanlarda, hafif obezitesi olanlarda, tedavi rejiminde 2 ve üzerinde OAD ile insülin olanlarda, nefropatisi olanlarda, diyabet eğitimi olanlarda ve ailede diyabet öyküsü olanlarda, kötü glisemik kontrol sıklığı anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca glisemik kontrolü kötü olanların diyabet süresi daha uzun, sağlık okuryazarlığı ve diyabet öz yönetim düzeyleri ise daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Tek değişkenli analizlerden yola çıkarak çok değişkenli lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Hafif obez olmak 2,2 kat, 15 yıldan uzun diyabet süresinin olması 3,0 kat, tedavi rejiminde 2 ve üzerinde OAD kullanımı 10,2 kat, tedavi rejiminde insülin olması 45,8 kat ve diyabet eğitimi almış olmak 2,8 kat kötü glisemik kontrol açısından risk oluşturmuştur. Kötü glisemik kontrol açısından fonksiyonel SOY düzeyindeki her bir birimlik artış 1,1 kat, diyabet öz yönetimi düzeyindeki her bir birimlik artış ise 1,5 kat koruyucu bulunmuştur. Lipid, kan basıncı ve üçlü metabolik kontrol değişkenleri için de tek değişkenli analizlerde anlamlı çıkan değişkenlerden model oluşturularak lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Buna göre lipid kontrolünün kötü olma ihtimali kadınlarda ve makrovasküler komplikasyonu olmayanlarda daha yüksekken, kan basıncı kontrolünün kötü olma olasılığı ise erkeklerde ve mikrovasküler komplikasyonu olanlarda daha yüksek bulunmuştur. Üçlü metabolik kontrol durumunun ise tedavi rejiminde insülin olmasından ve ailede diyabet öyküsü olmasından etkilendiği gözlenmiştir. Sonuç: Çalışmaya katılan her 10 tip 2 diyabet hastasından yaklaşık 7'si glisemik kontrol, 6'sı lipid kontrolü, 3'ü kan basıncı kontrolü ve 9'u ise üçlü metabolik kontrol hedefleri açısından başarısız bulunmuştur. Metabolik kontrol durumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesiyle, hastalarda obezite varlığı, hastaların sağlık okuryazarlığı ve öz yönetim düzeylerinin müdahale edilmesi gereken noktalar olduğu ortaya çıkmıştır. Bunun için de bireylerde sağlıklı yaşam tarzı değişikliğinin oluşturulması, toplumun sağlık okuryazarlığını yükseltmeye yönelik kampanyalar geliştirilmesi, tedaviye entegre bir diyabet eğitimi sisteminin kurulması ve bu hedeflerin geliştirilecek sağlık politikaları ile de desteklenmesi gerekmektedir.