Şizofreni tanılı bireylerin aile üyelerine uygulanan logoterapi temelli psikoeğitimin yaşamda anlam, umut ve depresyon üzerindeki etkisi ve psikoeğitim deneyimleri: Karma yöntemli bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI ZEYNEP SİPAHİ
Danışman: Emine ÖKSÜZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırma şizofreni tanılı bireylerin aile üyelerine uygulanan logoterapi temelli psikoeğitimin yaşamda anlam, umut ve depresyon üzerine etkisinin belirlenmesi ve psikoeğitim sürecine ilişkin deneyimlerin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Paralel yakınsak karma yöntem deseni kullanılarak yapılan çalışmanın nicel boyutu randomize kontrollü çalışma şeklinde, nitel boyutu fenomenolojik yöntemle tasarlanmıştır. Araştırma Kasım 2023-Ağustos 2025 tarihleri arasında İstanbul'da bir şehir hastanesinin ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniklerinde takip edilmekte olan şizofreni tanılı bireylerin aile üyeleriyle yapılmıştır. Araştırmaya 19 deney 21 kontrol grubu olmak üzere toplam 40 aile üyesi dahil edilmiştir. Nicel veriler Tanıtıcı Bilgi Formu, Yaşamda Anlam Ölçeği, Herth Umut Ölçeği ve Beck Depresyon Envanteri, nitel veriler ise Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak toplanmıştır. Deney ve kontrol grubundaki aile üyeleri ile randomizasyon sonrası ön test ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Ardından deney grubundaki aile üyelerine bireysel olarak ve online şekilde sekiz oturumluk Logoterapi Temelli Psikoeğitim programı uygulanmıştır. Psikoeğitim programını tamamlayan aile üyeleriyle ertesi gün son test ölçümleri gerçekleştirilmiş ve bireysel derinlemesine görüşme yapılarak nitel veriler toplanmıştır. Kontrol grubundaki aile üyelerine ise sekiz hafta boyunca herhangi bir müdahalede bulunulmayıp bu süre sonunda son test ölçümleri yapılmıştır. Nicel verilerin analizinde Wilcoxon işaretli sıralar testi, Mann Whitney U testi ve t testi; nitel verilerin analizinde Colaizzi'nin fenomenolojik veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Yaşamda Anlam Ölçeği alt boyutlarından alınan puanlarda grup içi ve gruplar arası karşılaştırmada anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Herth Umut Ölçeği toplam ve alt boyut puanlarında deney grubunda son test puanlarında ön test puanlarına göre istatistiksel olarak anlamlı artış olduğu, deney ve kontrol grubu son test puanlarında da deney grubu lehine anlamlı artış olduğu ve bu artışların orta ve yüksek düzey arasında değiştiği bulunmuştur. Beck Depresyon Envanteri puanlarında deney grubunda son test puanlarında ön test puanlarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir azalma olduğu ve deney grubunun son test puanlarının, kontrol grubu son test puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu ve bu farka ilişkin etki büyüklüğünün yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Nicel sonuçlara göre Logoterapi temelli psikoeğitim programının şizofreni tanılı bireylerin aile üyelerinde umut düzeyini artırmada, depresyon düzeyini düşürmede etkili olduğu ve bu etkinin orta ve yüksek düzeyde değiştiği görülmektedir. Nitel verilerin analizinde ise dört tema, on alt tema ve 53 kod belirlenmiştir. Bu temalar Psikolojik İyileşme, Bakış Açısında Değişim, Anlam Kaynaklarının Belirginleşmesi ve Psikoeğitim Süreci Deneyimidir. Sonuç: Mevcut bulgular entegre bir şekilde değerlendirildiğinde logoterapi temelli psikoeğitim programı, şizofreni tanılı bireylerin aile üyelerinin yaşadığı depresyon düzeyini azaltarak anlam ve umutta artma sağlamıştır. Yaşam Anlamı Ölçeği puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşmazken, nitel verilerde anlam kaynaklarının belirginleşmesi ve bakış açısında dönüşümün gözlenmesi psikoeğitimin etkinliğinin standart psikometrik araçlarla tam ölçülemediğini ve araştırmalarda karma yöntemin kullanılmasının önemini göstermiştir. Sonuç olarak Logoterapi temelli psikoeğitim programı aile üyelerinin varoluşsal ihtiyaçlarına yanıt veren, kuramsal olarak temellendirilmiş ve etkili bir müdahale stratejisi olduğunu göstermiştir. Bu nedenle Logoterapi temelli psikoeğitim programının şizofreni tanılı bireylerin aile üyelerine uygulanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Aile, Yaşamda Anlam, Umut, Depresyon, Logoterapi