İlk atak şizofreni hastalarında zaman perspektifi, sirkadiyen ritim değişiklikleri ve semptom şiddeti arasındaki ilişkinin incelenmesi

ZEYNEP İLAY ERKEN

İlk atak şizofreni hastalarında zaman perspektifi, sirkadiyen ritim değişiklikleri ve semptom şiddeti arasındaki ilişkinin incelenmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP İLAY ERKEN

Danışman: Mustafa Nuray NAMLI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, İlk atak şizofreni hastalarında, hastalığın başlangıç evresinden bu yana görülen uyku bozuklukları ve kronobiyolojik bozuklukların sebebi halen net olmaması düşünüldüğünde zaman algısı ile kronobiyolojik değişiklikler ve uyku kalitesi arasındaki ilişki ile hastalığını semptom derecesine etkisinin olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır.Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yetişkin Psikiyatri Kliniklerinde yatarak veya ayaktan poliklinik başvurularında tedavi görmüş olan 18-45 yaş arası, okur yazar, DSM-5'e göre ilk kez Şizofreni tanısı almış 86 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastalara Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği, Global Değerlendirme Ölçeği (GAS), Calgary Depresyon Ölçeği (CDÖ), Sabahçıl-Akşamcıl Anketi, Pittsburgh Uyku Kalitesi Endeksi (PUKI) Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi (BRDG) ve Zimbardo Zaman Perspektifi Envanteri (ZZPE) uygulanmıştır. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metodların (ortalama, standart sapma, frekans) yanı sıra iki veya daha fazla değişken grubu arasında ilişki bulunup bulunmadığını incelemek için Ki-Kare Bağımsızlık Testi, değişkenler arasında ilişkinin olup olmadığını değerlendirmek için Pearson Korelasyon analizi uygulanmıştır. Ayrıca hasta grup içinde ayrı altgruplar arasında bağımsız değişkenlerin değerlendirilmesi için student-T test yapılması, ilişki çıkması halinde ilişkinin detayını açıklamak için lineer regresyon analizi kullanılmıştır.ZZPE Geçmiş-Olumlu, PANSS pozitif, negatif ve toplam puanlarıyla negatif korelasyonludur. Geçmiş-Olumsuz yönelim, PANSS genel ve CDÖ toplam puanlarıyla pozitif anlamlı ilişkilidir. Gelecek ve Geçmiş-Olumlu BRDG ile negatif koreledir. Şimdi-Hazcı yönelim, BRDG "Yeme alışkanlığı" alt boyutuyla pozitif; Gelecek ve Geçmiş-Olumlu ise aynı boyutla negatif ilişkilidir. Gelecek ve Geçmiş-Olumlu daha çok sabahçıl; Şimdi-Hazcı grup akşamcıl eğilim göstermektedir. Sirkadiyen ritim bozukluğu arttıkça semptom yükü artmaktadır. PUKİ ile CDÖ ve BRDG pozitif ilişkilidir. Sabahçıl–Akşamcıl Anketi puanları BRDG tüm alt boyutları ve toplam puanla negatif koreledir. Sabahçıl–Akşamcıl Anketi ve PANSS ve CDÖ arasında doğrudan anlamlı ilişki saptanmamıştır.Bu çalışma, ilk atak şizofreni hastalarında zaman perspektifi, sirkadiyen ritim bozuklukları ve semptom şiddeti arasındaki ilişkiyi ortaya koyarak klinik değerlendirmede biyolojik ritmin önemini vurgulamaktadır. Bulgular, ritim bozulmalarının yalnızca uyku süre ve kalitesindeki değişikliklerle sınırlı olmadığını; davranışsal düzen, gündelik aktivitelerin sürekliliği ve zaman algısındaki dengesizliklerle birlikte ele alındığında semptom şiddetini anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir. Özellikle uyku kalitesi ve davranışsal ritimdeki bozulmaların daha yüksek PANSS puanlarıyla ilişkili olması, sirkadiyen süreçlerin pozitif, negatif ve genel psikopatoloji belirtileri üzerinde klinik açıdan belirleyici bir rol oynadığını düşündürmektedir. Sonuç olarak, ilk atak şizofrenide değerlendirmenin yalnızca semptom düzeyine değil, uyku düzeni, gündelik ritim ve zaman perspektifi gibi klinik açıdan müdahale edilebilir alanlara da odaklanması; hastaların işlevsellik, tedavi yanıtı ve relaps riskinin yönetiminde önemli katkılar sağlayabilir.