6-16 yaş arası hemiparetik serebral palsili hastalarda motor ve duyusal işlevler ile psikolojik özelliklerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DR. SAMİ ULUS KADIN DOĞUM ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YILMAZ ŞATIRER
Danışman: Deniz YÜKSEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Serebral palsi (SP); gelişmekte olan fetal veya immatür beyindeki ilerleyici olmayan hasara bağlı ortaya çıkan, aktivite kısıtlılığına yol açan, hareket ve postürün bir grup kalıcı hastalığıdır. Hemiparetik/hemiplejik serebral palsi ise (hSP); vücudun bir yarısının ve genellikle üst ekstremitenin daha çok etkilendiği, en sık görülen SP alt tiplerinden biridir. SP'nin motor bozukluklarına sıklıkla epilepsi ve ikincil iskelet kas problemleri ile duyu, algı, biliş, iletişim ve davranış bozuklukları eşlik etmektedir. Bu çalışmada, hastanemiz Çocuk Nöroloji Bölümü takibindeki 6-16 yaş arası hSP tanılı hastaların kaba el becerisi, ince el becerisi, günlük hayattaki el kullanım deneyimi, iki nokta diskriminasyonu duyusu, psikolojik özellikleri ile bu bileşenlerin birbiriyle ilişkisini değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Hastanemizde takipli olup Mart 2019-Nisan 2019 tarihleri arasında Çocuk Nöroloji Poliklinik kontrolü için başvuran, zihinsel yetersizliği olmayan 6-16 yaş arası hSP tanılı 19 olgu ile; hastanemiz polikliniklerine başvuran ve kronik bir hastalığı ile zihinsel yetersizliği bulunmayan 6-16 yaş arası normal gelişim gösteren 20 olgu prospektif olarak incelendi. Tüm olgulara Kutu ve Blok Testi (KBT), 9 Delikli Çivi Testi (9-DÇT), iki nokta diskriminasyon testi (2NDT) ve Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA) ebeveyn versiyonu uygulanarak demografik özellikleri not edildi. Ayrıca hSP'li olgulara Çocukların El Kullanım Deneyimi Anketi 2.0 (ÇEDA) ebeveyn versiyonu uygulanarak Kaba Motor Fonksiyon Sınıflandırma Sistemi (GMFCS) ve El Becerileri Sınıflandırma Sistemi (MACS) seviyeleri ile nörogörüntüleme bulguları değerlendirildi. Bulgular: Çalışmamızdaki hSP'li olguların yalnız paretik yarıdaki non-dominant el için değil, dominant eldeki kaba (p=0,002) ve ince el becerilerinde de (p=0,013) sağlıklı akranlarına göre gerilik olduğu görülmüştür. Kontrol grubu olgularında, yaşı büyük olanların KBT performansının hem dominant el (p=0,011), hem de non-dominant el için (p=0,003) anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir. Kontrol grubu olguları 9-DÇT sonuçlarında da yaş arttıkça, dominant el (p=0,003) ve non-dominant el (p=0,016) performansının arttığı gözlenmiştir. hSP'li çocuklarda ise hem KBT, hem 9-DÇT için; ne dominant el, ne de non-dominant el açısından bu farkın anlamlı olduğu görülmüştür. hSP'li olgularda; hem dominant el kaba ve ince (r=0,656) el becerileri, hem non-dominant el kaba ve ince el becerileri (r=0,879) birbiriyle anlamlı derecede ilişkili bulunmuştur. GMFCS seviyesi ile; dominant el kaba el becerisi (p=0,017) ve ince el becerisi (p=0,049) ile non-dominant el kaba (p=0,000) ve ince (p=0,001) el becerileri arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. ÇEDA sonuçları incelendiğinde; anketteki 27 aktivite baz alındığında, hSP'li çocukların aktivitelerin büyük bir kısmını, 20'sini (SS=4,1) bağımsız bir şekilde gerçekleştirebildikleri saptanmıştır. Non-dominant el kaba el becerisinin; elin çalışma düzeyinin iyiliği (r=0,570), harcanılan süre (r=-0,509) ve işlev kaybının yarattığı can sıkıntısı (r=-0,510) ile ilişkili olduğu görülmüştür. GGA sonuçları değerlendirildiğinde; hSP'li olguların duygusal sorunlar açısından %31,6, davranışsal sorunlar açısından %15,8, hiperaktivite ve dikkat eksikliği açısından %26,4, akran sorunları açısından %47,4, etkilenme açısından %26,4, toplam güçlükler açısından ise %26,3'ünün, "ortalamaya yakın" seviyesinin üzerinde olduğu gözlenmiştir. Yaş arttıkça, hSP'li olguların duygusal sorunlar (p=0,001) ve toplam güçlük puanlarında (p=0,026) artış olduğu belirlenmiştir. Farklı ellerdeki farklı parmakların 2NDT sonuçlarının; elin kaba ve ince motor becerileri ile GGA'nın farklı alt boyutları ve el deneyimi ile çeşitli düzeylerde ilişkisi olduğu görülmüştür. Sonuç: hSP'li olgularda genellikle motor bozukluğa ve etkilenen yarıya daha çok odaklanılmakta ve eşlik eden durumlar gözden kaçabilmektedir. hSP'de, iki nokta diskriminasyonu duyusunda bozulma görülebilir. Bu bozulma; motor performans, el kullanım deneyimi, yaşanan güçlükler ile ilişkilidir. hSP'li olgularda; duygusal, davranışsal sorunlar ile akran sorunları, dikkat eksikliği ve hiperaktivite de karşımıza çıkmaktadır. Klinisyenler, yaş arttıkça hSP'li olguların duygusal sorun ve toplam güçlük riskinin artması açısından dikkatli olmalıdır. Olgular bütüncül bir şekilde ele alınmalı ve multidisipliner bir yaklaşım sergilenmelidir. Sonuç olarak; hSP'li olguların non-dominant ellerinin yanısıra, dominant ellerinde de kaba ve ince el becerisinin etkilenmesi ve GMFCS seviyeleri arttıkça, her iki el için de el performansının ilişkili şekilde düşüyor olması nedeniyle olguların klinik takiplerinde GMFCS düzeylerinin takibi ve her iki ekstremitenin rehabilitasyonunun önemi vurgulanmak istenmiştir. Anahtar kelimeler: hemiparetik serebral palsi, unilateral serebral palsi, serebral palsi (SP), motor, duyusal, psikolojik