Tedaviye ilk kez başvuran psikoz hastalarında tedavisiz geçen süre: Sosyal belirleyiciler ve aile yapısı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE AKÇAY ORUÇ
Danışman: Hüseyin GÜLEÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Psikozun esas yıkıcı etkisi özellikle hastalığın başladığı ilk yıllarda görülmektedir. Dolayısıyla müdahale için en kritik dönem olmasına rağmen hastaların çoğunun bu dönemi uzun süre tedavisiz geçirdiği saptanmıştır. Çalışmalar etkin bir müdahaleyle değiştirilebilir olan tedavisiz geçen psikoz süresi(TGPS)'nin hastalığın şiddetini, prognozunu, tedavi yanıtını, öz kıyımı, sosyal işlevselliği etkilediğini göstermiştir. Bu çalışmada TGPS ile ilişkili sosyal belirleyicilerin ve aile yapısının TGPS'ye etkisinin saptanması amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Kesitsel olarak yürütülen çalışmamız için SBÜ Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Etik Kurulu'ndan onay ve katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alındı. Çalışmaya daha önce antipsikotik tedavi almamış psikoz tanılı 73 hasta ve yakınları dahil edildi. Sosyodemografik veri formu doldurulan hastaya tanısal görüşme(SCID-I) sonrası Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği(PANSS) uygulandı. Hasta yakınlarına PAREM(Psikiyatrik Araştırma ve Eğitim Merkezi Derneği) tutum anketi, Aile Değerlendirme Ölçeği, Psikolojik Yardım Almaya İlişkin Tutum Ölçeği(PYAİTÖ)-R, Ruhsal Hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği(RHİÖ) ve Duygu Dışavurumu Ölçeği(DDÖ) uygulandı. Bulgular: TGPS'nin ortalaması 64 ay(SS 94), ortanca değeri 24 ay(IQR 66) olup TGPS en kısa 15 gün, en uzun 450 ay(37.5 yıl) idi. Anne-babasıyla yaşayanların, yalnız ya da eş-çocuklarıyla yaşayanlara göre TGPS'si daha kısa bulundu. Hastaların ilk psikiyatrik belirtilerinin aileler tarafından, TGPS kısa grupta psikiyatrik hastalık ve yaşam olaylarıyla, TGPS uzun grupta ise huy/kişilik ve doğaüstü güçlerle açıklandığı görüldü. Erken çocukluk döneminde olumsuz yaşantı ve hastalığı tetikleyici stresör varlığında TGPS daha kısa bulundu. RHİÖ ve DDÖ ile TGPS anlamlı düzeyde ilişkiliydi. Lojistik regresyon analizine göre yaş, ilk atak psikoz olmaması, psikiyatrik belirtilerin doğaüstü güçlerle veya huy/kişilik özellikleriyle açıklanması TGPS'nin uzaması açısından risk faktörü olarak saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, TGPS'nin sosyal belirleyicileri ve aile yapısıyla ilişkisini araştıran Türkiye'deki ilk çalışma olması bakımından önemlidir. Ruhsal hastalıklarla ilgili bilgi-tutum, damgalama ve ayrımcılık düzeyleri gibi sosyal değişkenlerin TGPS'yi etkilediği görüldü. Bu değişkenler TGPS'nin kısaltılması yönünde değiştirilebilir ve önlenebilir faktörlerdir. Bu çerçevede erken tanı ve müdahale programlarının geliştirilmesi, TGPS'nin kısaltılması için kritik bir önem arz etmektedir.