Sjögren sendromlu hastalarda sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersizlerinin tükürük salgısı, kserostomi, disfaji ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VİCDAN İTİŞGEN
Danışman: Fatma İlknur ÇINAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma Sjögren sendromlu hastalarda sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersizlerinin tükürük akış hızı, kserostomi, disfaji ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu randomize kontrollü çalışma (ClinicalTrials.gov ID: NCT05680064), Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji Bilim Dalı Polikliniği'nde 10 Ocak – 18 Temmuz 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma kriterlerini karşılayan Sjögren sendromlu hastalar uyarılmamış tükürük akış hızı (0,1ml/dk ve ≥0,1ml/dk) açısından tabakalı blok randomize edilmiştir. Araştırma sakız çiğneme grubunda 29 hasta, dil-dudak-çene egzersiz grubunda 28 hasta ve kontrol grubunda 29 hasta olmak üzere toplam 86 hastayla tamamlanmıştır. 15 gün boyunca sakız çiğneme grubu ve dil-dudak-çene egzersiz grubu belirlenen protokolü uygulamıştır. Araştırma verileri; Veri Toplama Formu, tükürük akış hızı ölçümleri, Kserostomi Envanteri XI, Türkçe Yeme Değerlendirme Ölçeği, Ağız Sağlığı Etki Profili kullanılarak elde edilmiştir. Bulgular: Sakız çiğneme, dil-dudak-çene egzersiz ve kontrol gruplarının ortanca yaşı sırasıyla 51,0 (48,0-61,0) yıl, 54,0 (40,0-60,7) yıl, 56,0 (46,5-60,0) yıl (p=0,919) ve ortanca hastalık süresi 48,0 (11,0-84,0) ay, 30,0 (8,5-81,0) ay, 36,0 (12,0-84,0) aydı (p=0,784). Uygulama sonrası uyarılmamış tükürük akış hızı değişimi ortanca değeri sakız çiğneme grubunda 0,14 (0,03-0,27) ml/dk, dil-dudak-çene egzersiz grubunda 0,12 (0,05-0,21) ml/dk ve kontrol grubunda 0,01 (-0,02-0,07) ml/dk olarak saptanmıştır (η2=0,200, p<0,001). Uyarılmış tükürük akış hızı değişimi ortanca değeri ise sakız çiğneme grubunda 0,10 (-0,04-0,53) ml/dk, dil-dudak-çene egzersiz grubunda 0,04 (-0,08-0,33) ml/dk ve kontrol grubunda -0,02 (-0,25-0,10) ml/dk olarak bulunmuştur (p=0,054). Ancak sakız çiğneme grubunda başlangıca göre uyarılmış tükürük akış hızında anlamlı artış olduğu saptanmıştır (r=0,460, p=0,013). Sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersiz grubunda başlangıca göre kserostomi ve disfaji şiddetinde anlamlı azalma, ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesinde anlamlı artış olduğu belirlenmiştir (p<0,001). Sonuç: Araştırma sonuçları düzenli olarak sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersizlerinin Sjögren sendromlu hastalarda uyarılmamış tükürük akış hızını arttırdığını, kserostomi ve disfaji şiddetini azalttığını ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesini arttırdığını göstermektedir.