Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olgularının elektroensefalografi (EEG) alfa dalga gücünün ve asimetrisinin sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİS MERVE ÖZER KAVAK
Danışman: Sinan YETKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tüm dünyada okul öncesi dönemden yetişkinlik çağına kadar görülebilen, azalmış sürdürülebilir dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivite belirtileri ile karakterize kişinin günlük yaşamını etkileyebilen nöropsikiyatrik bir bozukluktur. DEHB ile ilgili yapılan araştırmalar sonucunda, dorsolateral prefrontal kortekste bilgi işleme süreçlerinde sorun olduğu, bu durumun dikkat, inhibisyon, karar verme, çalışma belleği ve problem çözme gibi yürütücü görevlerde bozukluklara neden olduğu düşünülmüştür. Son yıllarda yapılan araştırmalarda, DEHB tanılı çocukların sağlıklı çocuklardan ayırt edilmesi amacıyla kortikal aktiviteyi ölçen çalışmalar önem kazanmıştır. Bu çalışmalarda kortikal aktivitedeki değişiklikleri ölçmek için EEG yönteminin kullanıldığı görülmüştür. Çalışmalar sonucunda sağlıklı çocuklar ve DEHB tanılı çocuklar arasında EEG alfa, beta, teta, delta dalgalarının güçleri arasında farklılıklar olduğu, yetişkin bireylerde ise çocuklardaki kadar büyük değişikler görülmese de EEG'deki farklılıkların yetişkin dönemde de devam ettiği görülmüştür. EEG alfa dalgalarının güç ve asimetrisindeki değişikliklerin ise DEHB'nin bilişsel alandaki psikopatolojilerinde rol oynayabileceği düşünülmüştür. Bu çalışmada amaç, Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanılı bireylerin EEG alfa güçlerinin ve asimetrisinin sağlıklı kontrol grubuna göre değişkenlik gösterip göstermediğine bakmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesine başvuran SCID-5 ile tanı konulan 19 Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olgusu ve 19 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (STAI-I ve STAI-II), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Edinburgh El Tercihi Envanteri, uygulanmıştır. Wender-utah Derecelendirme Ölçeği (WUDÖ), Erişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS) ve Stroop testi sadece hasta grubuna uygulanmıştır. Katılımcılar, dış seslerden izole edilmiş bir odada, rahat bir sandalyede otururken istirahat halinde 5 dakika gözler kapalı ve 5 dakika gözler açık olmak üzere EEG kayıtları alınmıştır. 10-20 uluslararası sistem kullanılarak saçlı deride seçilen bölgelere (Fz, Cz, Pz, C3, C4, T3, T4, FP1, FP2, FP3, FP4, F3, F4, F7, F8, P3, P4, T5, T6, O1, O2, A1, A2) göre kayıt yapılmıştır. Kaydedilen EEG verileri MATLAB programına aktarılmıştır. Her kanalın alfa gücü değerleri Welch tekniği kullanılarak hesaplanmıştır. Welch güç yoğunluk spektral metodunda elde edilen sinyalin genlik ortalaması alınarak parametre hesabı yapılmıştır. İkinci parametre olarak da alfa bandından elde edilen güç yoğunluk spektrallerini hemisferler arasındaki asimetri indeksleri; homolog derivasyonlar için hemisferler arasındaki güç farkının gücün toplamına bölünmesi ile hesaplanmıştır. Bulgular: Hasta grubu ve kontrol grubu karşılaştırıldığında hasta grubunun Beck Anksiyete Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği, STAI-I ve STAI-2 puanları hasta grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek bulundu. Hasta grubunun gözler açık durumda FP4, F8 alfa güçleri ve gözler kapalı durumda FP1, FP2 alfa güçleri kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek bulundu. Hasta grubunun gözler açık FP1-FP2, F7-F8, O1-O2 alfa gücü asimetri değerlerinin negatif olma oranı yani sağa doğru asimetrileri (sağ hemisfer hipoaktivasyonu) daha yüksek bulundu. Hasta grubunun gözler kapalı C3-C4 alfa gücü asimetri değerinin pozitif olma oranı yani sola doğru asimetri oranı (sol hemisfer hipoaktivasyonu) daha yüksek bulundu. Hastalarda WUDÖ puanları ile gözler açık FP4, F4, F8, FZ kanallarındaki alfa güçleri arasında negatif yönlü korelasyon saptandı. Hastalarda ASRS-A, ASRS-B puanları ile gözler açık alfa güçleri arasında korelasyon bulunmadı. Hastalarda ASRS-A puanları ile gözler kapalı FP1 kanalındaki alfa güçleri arasında negatif yönlü korelasyon saptandı. Stroop testinde patoloji saptanan ve saptanmayan hastalarda frontal bölgede gözler açık ve kapalı durumda alfa dalga güçleri arasında fark bulunmadı. Sonuç: Bu çalışmada hasta grubunda gözler kapalı çekimde frontal bölgeyi temsil eden FP1 ve FP2 kanallarındaki alfa güçleri ve gözler açık çekimde frontal bölgeyi temsil eden FP4 ve F8 kanallarındaki alfa güçlerinin sağlıklı kontrollere göre yüksek bulunması, frontal bölgenin çalışmasında bir baskılanma olabileceğini ve bu baskılanmanın hasta grubunun dikkat ve yürütücü işlevler ile ilgili yaşadığı zorluklarla bağlantılı olabileceği düşünüldü. Hastalarda gözü açık FP1-FP2, F7-F8, O1-O2 asimetri değerlerinin negatif olma oranı daha yüksek bulundu. Bu durum sol hemisferin sağ hemisfere kıyasla daha aktif çalıştığını göstermekte olup, literatürdeki Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu'nu anormal yaklaşma davranışı ile ilişkilendiren motivasyonel işlev bozukluğu hipotezini destekler nitelikte bir bulgu olarak değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler: Alfa gücü, frontal alfa asimetrisi, bilişsel fonksiyonlar, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu