Psikoaktif madde kullanımına bağlı psikotik bozukluk ile psikoaktif madde kullanımı olmayan şizofreni tanılı hastaların psikiyatrik belirtilerinin fenomenolojik olarak karşılaştırılması ve zihin kuramı ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF KÜÇÜK
Danışman: Murat ERKIRAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışmada psikoaktif madde (PAM) kullanımına bağlı psikotik bozukluk (MBP) tanılı hastalar ile son 5 yıldır PAM kullanımı olmayan şizofreni tanılı hastaların psikiyatrik belirtilerinin ve zihin kuramı (ZK) yetilerinin karşılaştırılarak bu iki bozukluğu ayırt etmede kullanılabilecek klinik göstergelerin belirlenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesine bağlı kliniklerde yatarak tedavi gören, DSM-5'e göre şizofreni tanısı alan, son 5 yıldır PAM kullanım öyküsü olmayan 49 erkek hasta ve MBP tanısı alan 43 erkek hasta dâhil edilmiştir. Araştırmacı tarafından hastalarla yapılan görüşmede sosyodemografik ve klinik özellikler veri formu doldurulmuş, hastalara Pozitif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (SAPS), Negatif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (SANS), Psikotik Belirti Değerlendirme Ölçeği (PSYRATS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ), Hastane Anksiyete ve Depresyon (HAD) Ölçeği ve Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) uygulanmıştır. BULGULAR: MBP tanılı hastalar ile şizofreni tanılı hastalar arasında SAPS ve PSYRATS toplam puanları açısından anlamlı derecede farklılık görülmemekle birlikte, şizofreni tanılı hastalarda, yapısal düşünce bozukluğu ve garip davranış alt ölçek puanları MBP tanılı hastalardan anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p=0,001). SANS toplam ve alt ölçek puanlarının ise şizofreni tanılı hastalarda MBP tanılı hastalara kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,001). MBP tanılı hastaların GZOT olumsuz ve nötral ifadeleri tanıma puanları, şizofreni tanılı hastaların puanlarına kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunurken (p<0,001), her iki grupta GZOT performansları ile SANS'ın farklı alt alan puanları arasında anlamlı derecede negatif yönde ilişkilerin olduğu saptanmıştır (p<0,001). Ancak her iki grupta GZOT puanları ile SAPS'ın farklı alt ölçek puanları arasında hem negatif hem pozitif yönde anlamlı derecede ilişkiler olduğu saptanmıştır. Şizofreni tanılı vakaların GZOT olumsuz ifadeleri tanıma puanlarının SAPS'ın perseküsyon sanrısı maddesi ve PSYRATS'ın sanrısal sıkıntı maddesi ile arasında anlamlı düzeyde pozitif ilişki olduğu bulunmuştur (sırasıyla; p<0,05, p<0,001). SONUÇ: MBP ve şizofrenide görülen sanrı ve varsanılar boyutsal açıdan benzerdir ve bu belirtilerin boyutsal özelliklerine göre iki bozukluğun ayrımının yapılması mümkün görülmemektedir. Ancak MBP'de negatif ve dezorganize belirtiler şizofreniye oranla daha nadir, bu grubun ZK performansları ise daha iyidir. ZK bozulmaları ile negatif ve dezorganize belirtiler arasında negatif yönde anlamlı ilişkili görülürken, ZK ile pozitif belirtiler arasındaki ilişkiler ise hem pozitif hem negatif yöndedir. "Hipermentalizasyon" modeline uygun olarak şizofrenide hastaların perseküsyon sanrıları ve sanrısal sıkıntı oranlarının fazla olması, hastaların olumsuz ifadeleri tanıma performanslarını arttırır. MBP'de ise sanrılarla ZK arasında herhangi bir ilişki görülmezken işitsel varsanıların sıklığı ve işitsel varsanılara bağlı gelişen sıkıntı, ZK performanslarını olumsuz yönde etkiler. Anahtar Kelimeler: Maddeye Bağlı Psikoz, Psikotik Belirtiler, Şizofreni, Zihin Kuramı İletişim adresi: elfkck@hotmail.com