Obezitede bilişsel esneklik ve hedonik açlık: Karşılaştırmalı bir araştırma
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL PROF. DR. CEMİL TAŞÇIOĞLU ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMRAN ÖKSÜZ
Danışman: Seçil ARICA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi aile hekimliği ve obezite polikliniklerine başvuran hastalarda obezitenin bilişsel esneklik fonksiyonları ve hedonik açlığa etkisini incelemektir. GEREÇ ve YÖNTEM: Araştırma, 01.04.2025–01.06.2025 tarihleri arasında obezite polikliniğine başvuran obez bireyler ile VKİ'si 27'nin altında olan aile hekimliği polikliniği hastalarına uygulanan anket yoluyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların son üç aya ait laboratuvar verileri (vitamin B12, demir, ferritin, TSH, hemoglobin, demir bağlama kapasitesi) de çalışmaya dahil edilmiştir. Kesitsel ve gözlemsel nitelikteki bu çalışmada, bilişsel esneklik düzeyi Bilişsel Esneklik Envanteri, hedonik açlık düzeyi ise Besin Gücü Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. BULGULAR: Çalışmaya toplam 289 birey katılmış olup, yaş ortalaması 39,2 (±11,5), vücut kitle indeksi ortalaması ise 30,01 (±8,25) olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların çoğunluğunu kadınlar oluşturmaktadır. Evli bireylerde besin mevcudiyeti, besin tadına bakılması ve toplam hedonik açlık puanlarının bekar bireylere göre anlamlı düzeyde düşük olduğu bulunmuştur. Üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip bireylerde hem bilişsel esneklik hem de hedonik açlık puanları, lise ve altı eğitim düzeyine sahip bireylerden daha yüksek saptanmıştır. Gelir düzeyi yüksek olan bireylerin hedonik açlık düzeyleri anlamlı düzeyde yüksek bulunmuş, ailesinde obezite öyküsü olmayan bireylerin ise hedonik açlık ve bilişsel esneklik puanlarının daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Kronik hastalığı ve sürekli ilaç kullanımı olmayan bireylerde hedonik açlık düzeylerinin daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Vitamin B12 eksikliği olan bireylerde besin mevcudiyeti puanı eksiklik olmayan bireylerden düşük bulunmuş, demir düzeyi yüksek olan bireylerde ise bilişsel esneklik düzeyi daha yüksek saptanmıştır. Ayrıca vitamin B12 düzeyi ile hedonik açlık arasında pozitif yönlü bir ilişki belirlenmiştir. Bilişsel esneklik "kontrol" boyutu ile hedonik açlık düzeyleri arasında zayıf negatif korelasyon saptanmış, VKİ'si düşük bireylerde bilişsel esnekliğin "alternatif üretme" boyutunda anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar elde edilmiş, bu grupta hedonik açlık düzeylerinin de daha yüksek olduğu görülmüştür. VKİ'si daha düşük olan bireylerde demir ve hemoglobin düzeyleri daha düşük, demir bağlama kapasitesi ise daha yüksek bulunmuştur. SONUÇ: Bu çalışmada katılımcıların hedonik açlık düzeylerinin orta seviyede, bilişsel esneklik düzeylerinin ise orta-yüksek seviyede olduğu belirlenmiştir. Vücut kitle indeksi arttıkça bilişsel esneklik düzeylerinde, özellikle alternatif üretme boyutunda azalma, hedonik açlık düzeylerinde ise özellikle besin tadına bakılması alt boyutunda azalma gözlenmiştir. Kadın katılımcıların zorlayıcı durumlar karşısında erkeklere göre daha az bilişsel esneklik gösterdiği, üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip bireylerin ise hem bilişsel esneklik hem de hedonik açlık düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Yüksek gelir düzeyine sahip bireylerde hedonik açlık düzeyleri anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuş, ailesinde obezite öyküsü olan bireylerin hem bilişsel esneklik hem de hedonik açlık düzeylerinin daha yüksek olması genetik ve çevresel faktörlerin birlikte etkili olduğunu düşündürmüştür. Mikronutrient düzeyleri açısından değerlendirildiğinde, demir düzeyi yüksek olan bireylerde bilişsel esnekliğin, B12 düzeyinin ise hedonik açlığın daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.