Kronik hepatit B tanısıyla bir yıl veya daha fazla süre ile tenofovir veya entekavir tedavisi alan hastalarda tedavi öncesi ve sonrası histopatolojik, biyokimyasal ve virolojik parametrelerin karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU ÇERÇİOĞLU
Danışman: Salih CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kronik hepatit B (KHB) hastalarında tedavinin amacı, hastalığın progresyonuyla oluşabilecek siroz, karaciğer yetmezliği ve hepatosellüler karsinoma gibi komplikasyonların önlenerek hastalığa bağlı mortalite ve morbiditeyi azaltmaktır. Kronik hepatit B hastalarında antiviral tedavi ile histopatolojik iyileşme görüldüğünü bildiren çalışmalar mevcuttur. Bu çalışmanın amacı, bir yıl veya daha fazla süre ile tenofovir veya entekavir tedavisi alan kronik hepatit B hastalarında tedavi öncesi ve sonrası histopatolojik, biyokimyasal (ALT), serolojik (HBeAg, HBsAg) ve virolojik parametreler (HBV-DNA) ile tedavi yanıtlarının karşılaştırılmasıdır. Çalışmaya tenofovir tedavisi alan 56 hasta (32 tedavi naif, 24 tedavi deneyimli) ile entekavir tedavisi alan 31 hasta (18 tedavi naif, 13 tedavi deneyimli) olmak üzere toplam 87 KHB hastası dahil edildi. Hastaların tedavi başlangıcındaki, 3'er aylık kontrollerindeki ve tedavi sonundaki HBV-DNA, ALT, HBsAg ve HBeAg değerleri kaydedildi. Bir yıl veya daha fazla süre ile tenofovir veya entekavir tedavisi alan hastalara kontrol karaciğer biyopsisi yapıldı. Histopatolojik evreleme modifiye Knodell Sistemine göre skorlandı. Hastaların histolojik, virolojik, serolojik ve biyokimyasal yanıt oranları ile Knodell nekroinflamatuvar skorları ve fibrozis skorlarındaki değişimi araştırıldı. Çalışmanın istatistiksel analizi SPSS versiyon 23.0 programı kullanılarak yapıldı. P değerinin 0,05'in altında olduğu değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Tedavi grupları arasında yaş, cinsiyet, HBeAg pozitif hasta oranları, tedavi öncesi ortalama ALT, serum HBV-DNA değerleri ile histolojik aktivite indeksi (HAI) ve fibrozis skorları benzerdi (p>0,05). Tedavi süresi tenofovir grubunda median 40 ay, entekavir grubunda median 45 aydı. Tedavi sonunda her iki grupta HBV-DNA, ALT değerleri ve HAI skorları ortalamalarında anlamlı olarak azalma görüldü (sırasıyla p=0,000, p=0,000, p=0,000); ancak fibrozis skorlarında istatistiksel olarak anlamlı değişiklik saptanmadı (p>0,05). Tüm hastalarda %62,1, tenofovir grubunda %66,1 ve entekavir grubunda %54,8 oranında histolojik yanıt elde edildi. Tenofovir alan hastaların %12,5'inde, entekavir alan hastaların %12,9'unda fibrozis skorlarında iyileşme görüldü. Tenofovir grubunda %14,3, entekavir grubunda %22,6 oranında fibrozis skorunda kötüleşme saptandı. Tedavi başlangıcında fibrozis evresi orta - ileri evre (fibrozis skoru:3-6) olanlarda, histolojik yanıt, HAI ve fibrozis skorlarında iyileşme, fibrozis evresi hafif (fibrozis skoru:1-2) olanlara göre anlamlı olarak daha yüksek bulundu (sırasıyla p=0,005, p=0,049, p=0,000). Lojistik regresyon analizi yapıldığında; fibrozis evresinin orta-ileri olması, histolojik yanıt sağlanmasında ve fibrozis skorunda iyileşmede bağımsız belirleyici faktör olarak bulundu (sırasıyla OR=3,99, p=0,01; OR=31,67, p=0,002). Tedavi süresi beş yıldan uzun olanlarda nekroinflamatuvar skorda iyileşme daha yüksekti (p=0,014) ; lojistik regresyon analizinde de, tedavi süresinin beş yıldan uzun olması nekroinflamatuvar skorda iyileşme için bağımsız belirleyici faktör olarak bulundu (OR=5,79, p=0,02). Entekavir alan hastaların tümünde, tenofovir kullanan hastaların %98,2'sinde virolojik yanıt elde edildi. Tenofovir grubunda %75, entekavir grubunda %83,3 oranında biyokimyasal yanıt sağlandı. HBeAg kaybı tenofovir grubunda %33,3, entekavir grubunda %50 oranında; HBeAg serokonversiyonu tenofovir grubunda %16,7, entekavir grubunda %33,3 oranında görüldü. Entekavir grubunda HBsAg kaybı ve serokonversiyonu gelişen bir hasta (%3,2) mevcuttu. Tenofovir ve entekavir grupları arasıda virolojik, serolojik, biyokimyasal ve histolojik yanıtlar ile HAI ve fibrozis skorlarında iyileşme açısından anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Literatürde kronik hepatit B hastalarında histolojik yanıtları ve histolojik iyileşmeye etki eden faktörleri araştıran az sayıda çalışma mevcuttur. Sonuç olarak, antiviral tedavilerin karaciğer histolojisindeki iyileşmeye etkilerinin anlaşılabilmesi için uzun süreli tedavi alan, daha fazla sayıda hastayı kapsayan çalışmalara ihtiyaç olduğu düşüncesindeyiz. Anahtar Kelimeler: Kronik hepatit B, tenofovir, entekavir, histolojik yanıt, HAI skoru, fibrozis skoru