Ebeveyn sağlık okuryazarlığının ilk üç yaş çocuk bakımı üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SILA KAFAOĞLU YURDAKOŞ
Danışman: Emel ÖRÜN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bir çocuğun gelişiminin desteklenmesinde sağlık, beslenme, temiz ve güvenli çevre, erken öğrenme olanakları ve duyarlı bakım prensiplerine (geliştiren bakım) uyulması çok önemlidir. Bu konuda ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı önemli bir belirleyicidir. Bu çalışmada ebeveyn sağlık okuryazarlık ve özyeterlilik düzeyinin ilk üç yaş çocuk bakımına ilişkin tutum ve davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı, kesitsel bir tasarımla 01.03.2024- 31.09.2024 tarihleri arasında 6 ay- 3 yaş arası çocuğu olan, 18-60 yaş aralığında 220 ebeveyn ile (anne ve baba) yürütülmüştür. Çalışma grubunun sosyodemografik özellikleri, çocuk bakımına ilişkin özellikler yapılandırılmış anket formu ile toplanmış, ebeveynlere Hacettepe Üniversitesi Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (HÜ-SOY) kısa formu uygulanmıştır. İstatiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılanların %93,2'sı (n=205) anne idi. HÜ-SOY ölçeğine göre ebeveynlerin sağlık okuryazarlık puan (SOYP) ortalaması 19.1±5.6; öz yeterlilik puan (ÖYP) ortalaması 42,6±3,5 idi. Analizler sonucunda ebeveynlerin öğrenim durumunun 12 yıl ve daha az olması, çalışmıyor olması, aylık aile gelirinin düşük olması, kardeş sayısının ikiden fazla olması, hanedeki kişi sayısının 4'den fazla olması, ailenin araç sahibi olmaması, çocuğun tablet kullanmaması, evdeki çocuk kitabı sayısının 5'den az olması ve evde çocuğa kitap okunmaması ebeveynin düşük SOY ve ÖY puanı ile ilişkiliydi. Ayrıca ailede çocuk kaybının olması, ilk altı ay sadece anne sütü ile besleme, evde televizyon maruziyetinin olması da düşük SOYP ile ilişkiliydi. Annenin sağlık çalışanı olması, bebeğine proflaktik D vitamini-demir takviyesi kullanması ve araç koltuğu kullanımı yüksek ÖYP puanı ile ilişkiliydi. Çoklu regresyon analizinde SOYP puanının 19'dan düşük olma ihtimalini anne eğitim süresinin 12 yıl ve daha az olması 8,5 kat, doğum zamanının 38 haftadan küçük olması 2,5 kat, tamamlayıcı beslenme başlama yaşının 6.ayın sonrasına ertelenmesinin 4,7 kat, D vitamini desteği verilmemesi 5,9 kat, evdeki çocuk kitabı sayısının 5'ten az olması 4,4 kat arttırdığı bulundu. Sonuç: Ebeveynlerin erken çocukluk döneminde çocuklarının bakımını sağlama konusunda pediatristlerin önerilerine uymaları çocuk sağlığı için kritik öneme sahiptir. Bu nedenle ebeveynlerin sağlık okuryazarlığını ve öz yeterlilik düzeylerini artırmaya yönelik "geliştiren bakım ilkelerini benimseyen" eğitim ve destek programlarının yürütülmesi erken çocukluk döneminde bakım kalitesini iyileştirmede önemli bir katkı sağlayacaktır. Aynı zamanda ebeveynlerin SOY ve öz yeterlilik düzeylerini ilk planda etkileyen başta anne olmak üzere her iki ebeveynin zorunlu eğitim sürelerini tamamlamaları konusunda çabalar devam ettirilmelidir. Anahtar Kelimeler: çocuk bakımı, ebeveynler, erken çocukluk gelişimi, sağlık okuryazarlığı, öz yeterlilik