Çölyak hastalarında bilişsel fonksiyonların değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL PROF. DR. CEMİL TAŞÇIOĞLU ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VİLDAN SÖĞÜT KARAYİĞİT
Danışman: Mine ADAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gluten duyarlı enteropati olarak da bilinen Çölyak hastalığı , genetik olarak yatkın kişilerde gluten alımıyla tetiklenen inflamatuar bir otoimmün reaksiyondur. Çölyak hastalığı genellikle bağışıklık tepkilerinin ve malabsorpsiyonun neden olduğu çok çeşitli bozukluklarla ilişkilendirilir. Yaygın nörolojik belirtiler ataksi, epilepsi, serebral kalsifikasyon, serebral beyaz, cevher lezyonları, periferik nöropati ve miyopati görülebilir ve nörolojik komplikasyonların yanısıra; "beyin sisi" olarak da adlandırılan, gluten alımı ile tetiklenen bilişsel bozukluklardan da sorumlu olabilir. Ancak bilişsel bozukluk ile çölyak ilişkisi henüz aydınlatılamamıştır. Bu çalışmanın amacı, Çölyak Hastalığı olan bireylerde bilişsel işlevleri değerlendirmek ve sağlıklı bireylerle karşılaştırarak, dikkat, hafıza, bellek, yürütücü işlevler gibi, global bilişsel işlevlerin, çölyak hastalığındaki performans durumunu anlayabilmektir. Bu çalışmaya, Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastanesi İç Hastalıkları, Gastroenteroloji veya Çölyak takip polikliniklerine başvuran, klinik, serolojik ve endoskopik olarak Çölyak tanısı kesin olan, 18-50 yaş aralığındaki 45 hasta vaka grubu olarak;bilinen kronik hastalık öyküsü veya semptomu olmayan, 18-50 yaş arası, check up amaçlı iç hastalığı polikliniğine başvuran 45 kişi kontrol grubu olarak dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara, rutin kontrolleri amacı ile kontrol poliklinik başvuruları esnasında, nöropsikometrik testler; Montreal bilişsel değerlendirme (MoCA), WMS-R sayı menzili, kişisel-güncel bilgiler ve oryantasyon soruları, Sözel Bellek Süreçleri Testi (Öktem SBST), sözel akıcılık, meyve-isim akıcılığı, atasözü yorumlama-benzerlikler testi, stroop testi, basit şekil kopyalama, iz sürme testi ve Beck Depresyon Ölçeği uygulanmıştır. Yapılan nöropsikometrik testlerde; global bilişsel fonksiyonları değerlendiren MoCA testi skoru kontrol grubunda çölyak hasta grubuna göre daha yüksekti(p:0.002), Basit dikkat ve karmaşık dikkatin değerlendirildiği, WMS-R ileri menzil ve geri menzil testi skorlarında kontrol grubunda , çölyak hasta grubundan daha yüksek sonuçlar görüldü(p:0.049 ve p:0.001),Yürütücü işlevlerin ve dil fonksiyonlarının değerlendirildiği fonemik akıcılık (KAS kelime sayma) ve kategorik akıcılık(hayvan sayma) testlerinde kontrol grubu, çölyak hasta grubuna göre daha yüksek skora sahipti(p:0.001 ve p:0.002), Yürütücü işlevler, konsantrasyon, karmaşık dikkat becerilerini değerlendiren iz sürme A ve B testi skorlarında, kontrol grubu çölyak hasta grubuna göre daha yüksek performans gösterdi(p:<0.001 ve p:0.003)Soyutlama becerilerini değerlendiren atasözü yorumlama testinde, kontrol grubu çölyak hasta grubuna göre daha yüksekti(p:0.002), görsel-algısal işlevleri, planlama becerilerini gösteren, saat çizme ve şekil kopyalama testlerinde, kontrol grubu çölyak hasta grubuna göre daha yüksek işlev gösterdi(p:0.023 ve p:0.007), bellek fonksiyonlarını değerlendiren Öktem SBST testi total öğrenme puanı kontrol grubunda, çölyak grubuna göre daha yüksekti (p<0.001), ancak anlık bellek ve uzun süreli bellek skorlarında çölyak grubu ve kontrol grubu arasında anlamlı fark yoktu(p:0.464 ve p:0.148), Frontal inhibisyonu değerlendirmek amacıyla yapılan stroop testinde süre farkı açısından ve duygudurumu değerlendirmek için yapılan Beck Depresyon Ölçeğin'de her iki grup arası anlamlı fark bulunmadı(p:0.359 ve 0.492). Sonuç:Daha önce yapılmış olan çalışmalar ve sunulan vakalar, çölyak hastalığının bilişsel fonksiyonları etkilediğini ve nörobilişsel bozukluklar gelişebileceğini göstermiştir ancak yeterli çalışma mevcut olmadığından, patolojik mekanizma aydınlatılamamıştır. Çalışmamızın sonuçları, global bilişsel fonksiyonların çölyak hastalığında zayıfladığını destekler niteliktedir. Nedeni bulunamayan bilişsel bozuklukların etyolojisinde, çölyak hastalığı da akla gelmeli ve çölyak hastalığı takip polikliniğinde, hastalar bilişsel açıdan değerlendirilmelidir.