Baş ve boyun kanserli hastalarda radyoterapi ilişkili oral mukozit yönetiminde üç farklı gargaranın etkinliğinin karşılaştırılması: Randomize kontrollü çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP YILMAZ
Danışman: Fatma İlknur ÇINAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Baş ve Boyun Kanserli Hastalarda Radyoterapi Ilişkili Oral Mukozit Yönetiminde Üç Farklı Gargaranın Etkinliğinin Karşılaştırılması: Randomize Kontrollü Çalışma Amaç: Bu çalışma, radyoterapi alan baş ve boyun kanserli hastalarda oral mukozit yönetiminde serum fizyolojik, sodyum bikarbonat ve kekik balının etkinliğini rutin bakıma göre karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, randomize kontrollü klinik çalışma olarak Ocak 2020-Ocak 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini; Eskişehir Şehir Hastanesi Radyoterapi Ünitesi'ne başvuran oral kavite içinde 50-60 Gy arası dozda radyoterapi alan, primer tanısı baş ve boyun kanseri olan, metastaz olmayan, mukozite ilişkin şikayeti bulunmayan, 18 yaşından büyük, Türkçe konuşan ve çalışmaya katılmayı kabul eden hastalar oluşturmuştur. Kapalı zarf randomizasyon yöntemi ile serum fizyolojik, sodyum bikarbonat, kekik balı ve kontrol grubunun her birine 12 hasta olacak şekilde 48 hasta örnekleme alınmıştır. Kontrol grubuna kliniğin rutin protokolü uygulanmıştır. Müdahale grubundaki hastalar (kekik balı, serum fizyolojik ve sodyum bikarbonat grubu) kliniğin rutin protokolünün yanı sıra 7 hafta boyunca günde 3 kez; radyoterapiye girmeden 15 dk önce, radyoterapi aldıktan 15 dk ve 6 saat sonra olacak şekilde 20 ml randomize edildikleri gruptaki solüsyon ile ağız içini gargara yapmaları istenmiştir. Ağız içi değerlendirmeleri her hafta hastaların hangi grupta olduğunu bilmeyen radyoterapi ünitesi sorumlu hekimi tarafından yapılmıştır (tek kör). Çalışma verileri; Sosyodemografik ve Hastalığa İlişkin Veri Toplama Formu, Ulusal Kanser Enstitüsü Yaygın Toksisite Kriterleri v4.03, Ağız Değerlendirme Rehberi ve Washington Üniversitesi Yaşam Kalitesi Anket Formu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada iki kategorik değişken arasındaki ilişki için Ki kare analizi, değişkenler arasında ölçümler bakımından fark olup olmadığına Tek yönlü Anova, varyans homojenliği için Levene testi, farklılığın hangi grup ya da gruplardan kaynaklandığını bulmak için Bonferroni analizi kullanılmıştır. Çalışma için Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Proje Ofisi'nden destek alınmıştır (2020/029). Bulgular: Radyoterapinin 2. haftasında serum fizyolojik, sodyum bikarbonat ve kontrol grubundaki tüm hastalarda, kekik balı grubunun %66,7'sinde oral mukozit görüldü. Radyoterapi 4. haftada, serum fizyolojik ve kontrol grubunun %66,7'sinde, sodyum bikarbonat grubunun %41,7'sinde, kekik balı grubunun %8,3'inde Grade 3 oral mukozit saptandı. 5. haftada serum fizyolojik grubunun %16,7'sinde, sodyum bikarbonat ve kontrol grubunun %41,7'sinde, kekik balı grubunun %8,3'inde Grade 3 oral mukozit görüldü. Kekik balı grubunda 3,33±0,49, serum fizyolojik ve sodyum bikarbonat grubunda 2,67±0,49, kontrol grubunda 2,50±0,52 haftada oral mukozit gelişti. Oral mukozit ve görülme süresi ile birlikte, Grade 3 oral mukozit görülme durumu bakımından gruplar arasında istatitiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p<0,05). Yaşam kalitesine ait veriler incelendiğinde, 0., 2., 5. ve 11. haftada gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0,001). Sonuç: Çalışma sonuçları; baş ve boyun radyoterapisi alan hastalarda kekik balı kullanımı oral mukozitin görülme oranını ve şiddetini azaltarak daha geç sürede görülmesini sağladığını göstermektedir. Ayrıca kekik balı hastaların yaşam kalitesini de olumlu yönde etkilemektedir. Baş ve boyun radyoterapisi alan hastalarda oral mukozit yönetiminde kekik balı kullanımı önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Baş ve boyun kanserleri, oral mukozit, hemşire, radyoterapi, serum fizyolojik, sodyum bikarbonat, kekik balı