Sağlık çalışanlarında iş doyumu ile genel ruhsal durum ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESMA UYSAL
Danışman: Yasemin KILIÇ ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Sağlık hizmetleri çoğunlukla yoğun stres, ağır iş yükü ve zorlu çalışma koşullarında sürdürüldüğünden sağlık çalışanları ruhsal hastalık açısından yüksek risk altındadır. Literatürde ruhsal sağlığın korunmasında iş doyumunun önemi vurgulanmaktadır. Bu çalışmada sağlık çalışanlarının iş doyumu ve genel ruhsal durumu ile ilişkili faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırmanın evreni Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 2019 yılı Aralık ve 2020 yılı Ocak ayında görevli 3750 sağlık çalışanıdır. Araştırmanın örneklemini meslek gruplarına göre basit tabakalama yöntemi ile belirlenen 300 sağlık çalışanı oluşturmaktadır. Araştırmaya katılmaya onay veren çalışanlara, 3 kısımdan oluşan veri toplama formu uygulandı. Birinci kısımda araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik ve iş koşullarına ait bilgiler, ikinci kısımda Minnesota iş doyumu ölçeği kısa formu, üçüncü kısımda son bir haftaya ait ruhsal belirtileri sorgulayan Genel Sağlık Anketi (GSA-12) ölçeği yer almaktaydı. Elde edilen veriler istatistik paket programında Pearson ki-kare analizi ile Fisher-Freeman-Halton, Student's T ve Mann Whitney U testlerinin yanı sıra, ANOVA ve Kruskal Wallis ile analiz edilmiştir. Korelasyon ilişkilerinde Pearson ve Spearman korelasyonları uygulanarak; %95 güven aralığında değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan 300 sağlık çalışanının yaş ortalaması 35,7±8,7 yıl, %62'si kadın, %60'ı evli, %35,7'sinin eğitim durumu lisans düzeyindedir. Araştırmaya katılanların %27'si doktor, %29,7'si hemşire veya ebe, %11,3'ü diğer sağlık profesyoneli (tekniker, teknisyen, psikolog vb.) ve %32'si diğer sağlık çalışanıydı (temizlik, güvenlik, taşıma personeli vb.). Mesleğini kendi istediği ile seçtiğini belirtenlerin oranı %60 idi. Katılımcıların mesleklerinde toplam çalışma süreleri ortalaması 11,5±8,5 yıl olup %83'ü ayda 160 saat ve üzerinde çalıştığını belirtmiştir. Araştırmaya katılanların %81,7'si işini sevdiğini, %35,7'si işiyle ilgili duygu durumunun iyi olduğunu, %35'i işte sık sık sorun yaşadığını ifade etmiştir. Katılımcıların %48,6'sı ruhsal durum algısının çok iyi ya da iyi olduğunu, %42'si son iki hafta içinde hemen hemen her gün kendisini çökkün ya da umutsuz hissettiğini, %42,7'si ise son iki haftadır ilgi kaybı ya da hayattan zevk alamama gibi yakınmalarını olduğunu belirtmiştir. Katılımcıların içsel doyum puanları ortalaması 3,2±0,8; dışsal doyum puan ortalaması 2,7±0,9; genel doyum puanı ortalaması 3,1±1,9 saptanmıştır. Eğitim düzeyi ilkokul mezunu olanların, iki çocuk sahibi olanların, diğer sağlık çalışanlarının (veri giriş, temizlik, taşıma personeli vb.), temel bilimlerde çalışan doktorların, gündüz çalışanların, hafta sonu çalışmayanların, işini sevenlerin, işi ile ilgili duygu durumu çok iyi ya da iyi olanların, işte hiçbir zaman sorun yaşamadığını belirtenlerin, ruhsal durum algısı çok iyi ya da iyi olanların, çökkün hissetmeyenlerin, ilgi kaybı olmayanların ve ruhsal hastalık riski bulunmayanların genel doyum puanları daha yüksektir (p<0,05). Katılımcıların GSA-12 puanları ortalaması ise 2,3±3,0 olup; %44'ünde (n=132) ruhsal hastalık riski saptanmıştır. Yaş, çocuk sayısı, işini sevme, iş ile ilgili duygu durumu, iş sorun sıklığı, ruhsal durum algısı, çökkün hissetme, ilgi kaybı ile GSA-12 puanları ve ruhsal hastalık riski arasında ilişki tanımlanmıştır (p<0,05). GSA-12 puanı ile içsel, dışsal ve genel doyum puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif zayıf korelasyon olduğu belirlenmiştir. Sonuç: İş doyumu ve ruhsal durum birbiri ile ilişkili olan iki kavramdır. İşini sevme, iş yerinde sorun yaşadığını düşünme, iş ile ilgili duygu durumu ve çalışanın yaşının hem iş doyumu hem de ruh sağlığı ile ilişkili olduğu görülmektedir. Sağlık çalışanlarının sorunları ve işle ilgili duygularını hem birbirleriyle hem de yönetimle tartışarak çözümleyebilecekleri şeffaf paylaşım alanları oluşturulması; gereğinde yaşa ve mesleki deneyime uygun psikolojik danışmanlık ve destek sunulmasının iş doyumunu olumlu etkileyerek; ruh sağlıklarını korumada katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: depresyon, iş sağlığı, meslek hastalığı, psikoloji, sağlık hizmetleri