Kemoterapi alan jinekolojik kanserli hastalar için geliştirilen yapay zeka destekli mobil semptom yönetimi eğitim ve danışmanlığının semptom şiddeti, destekleyici bakım gereksinimleri, psikolojik iyi oluş ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA NUR ERDOĞAN
Danışman: Gülten GÜVENÇ
Özet:Amaç: Bu çalışmada kemoterapi alan jinekolojik kanserli hastalar için geliştirilen yapay zeka destekli mobil semptom yönetimi eğitim ve danışmanlığının, hastaların semptom şiddeti, destekleyici bakım gereksinimleri, psikolojik iyi oluş ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tek kör, paralel grup randomize kontrollü deneysel tasarım ile planlanan çalışma, Etlik Şehir Hastanesi Onkoloji Hastanesi-Gündüz Ayaktan Tedavi Ünitesi'nde Şubat 2025 - Ocak 2026 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini jinekolojik kanser tanısı ile başvuran, ilk kez kemoterapi tedavisi gören ve ilk kürünü tamamlamış olan hastalar; örneklemini ise araştırmaya gönüllü katılan ve dahil edilme kriterlerine uyan 92 (müdahale:46, kontrol:46) hasta oluşturmuştur. Müdahale grubu standart bakımın yanı sıra yapay zeka destekli KemoDestek mobil semptom yönetimi eğitim ve danışmanlığını kullanmış ancak kontrol grubu yalnızca standart bakım almıştır. Toplam 5 kemoterapi kürünü (105 gün) kapsayan müdahale sürecinde veriler, Edmonton Semptom Tanılama Ölçeği, Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği-Kısa Form, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Kanser Tedavisi Fonksiyonel Değerlendirme Ölçeği kullanılarak T0 (ön test), T1 (ara değerlendirme) ve T2 (son test) zaman noktalarında toplanmış; ayrıca her kür süresince düzenli semptom takibi gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde yüzde, ortalama ve standart sapma değerleri incelenmiş; Independent Samples t-test, Ki-kare ve Fisher Exact, Tek Yönlü Tekrarlı Ölçümler ANOVA, Doğrusal Karma Etki Modeli, Bonferroni, Cohen's d ve kısmi Eta kare (ηₚ²) korelasyon katsayısı hesaplamaları kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalaması müdahale grubunda 53,85±7,92, kontrol grubunda 53,67±7,91 olarak belirlenmiştir Her iki grupta da en sık görülen tanı over kanseri (Müdahale: %50; Kontrol: %54,3) olup, hastaların çoğunluğunun evre II aşamasında olduğu belirlenmiştir. Müdahale ve kontrol gruplarının T0 (ön test) ölçümleri karşılaştırıldığında, semptom şiddeti, destekleyici bakım gereksinimleri, psikolojik iyi oluş ve yaşam kalitesi puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Yapay zeka destekli mobil semptom yönetimi eğitim ve danışmanlığının ardından gerçekleştirilen T1 (ara değerlendirme) ve T2 (son test) ölçümlerinde, zaman ve grup değişkenleri arasındaki etkileşimin tüm bağımlı değişkenler açısından istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). T1 ve T2 ölçümünde semptom şiddeti puan ortalaması sırayla müdahale grubunda 1,95±0,49/2,08±0,57, kontrol grubunda 3,78±0,59/4,98±0,52 olarak belirlenmiştir. Müdahale grubunda T1 ve T2 ölçümlerinde semptom şiddetinin kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşük olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Destekleyici bakım gereksinimleri puan ortalaması T1'de müdahale grubunda 41,28±9,86, kontrol grubunda 96,38±9,02; T2'de müdahale grubunda 35,39±6,45, kontrol grubunda 115,39±4,52 olarak bulunmuştur. Müdahale grubunda gereksinim düzeyinin zaman içinde azaldığı, kontrol grubunda ise artış gösterdiği belirlenmiştir (p<0,05). Psikolojik iyi oluş puan ortalamaları T1'de müdahale grubunda 41,26±6,46, kontrol grubunda 29,82±5,89; T2'de müdahale grubunda 46,00±6,13, kontrol grubunda 20,02±5,17 olarak saptanmıştır. Yaşam kalitesi puan ortalamaları T1'de müdahale grubunda 75,50±7,25, kontrol grubunda 44,84±7,85; T2'de müdahale grubunda 79,60±9,46, kontrol grubunda 27,78±5,26 olarak bulunmuştur. Müdahale grubunda psikolojik iyi oluş düzeyinin ve yaşam kalitesinin kontrol grubuna göre zaman içinde anlamlı biçimde arttığı belirlenmiştir (p<0,05). Sonuç: Yapay zeka destekli mobil semptom yönetimi eğitim ve danışmanlığının, kemoterapi alan jinekolojik kanserli hastalarda izlem sürecinde semptom şiddetini ve destekleyici bakım gereksinimlerini azalttığı; psikolojik iyi oluş ve yaşam kalitesi düzeylerini ise anlamlı biçimde artırdığı saptanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, yapay zeka destekli mobil semptom yönetimi yaklaşımlarının onkoloji kliniklerinde hasta öz-yönetimini destekleyen, uygulanabilir bir hemşirelik müdahalesi olarak standart bakıma entegre edilebileceği önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Jinekolojik Kanser, Yapay Zeka, Mobil Uygulama, Semptom Yönetimi, Yaşam Kalitesi, Hemşirelik