SMA taramasının birinci basamak sağlıkhizmetlerinde yapılmasına ilişkin aile hekimliğiasistanlarının SMA hastalığı hakkında bilgidüzeyi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RÜYA DÜZ
Danışman: Mustafa Reşat DABAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:SMA hastalığı; ilerleyici ikinci motor nöron bulgularıyla karakterize nörolojik bir hastalıktır. Hastalığın tanısı klinik bulguların desteklendiği genetik test ile konulmaktadır. SMN1 genindeki homozigot ekzon 7 delesyonları hastaların %95'inde görülmektedir. Heterozigot delesyona sahip bireyler ise taşıyıcı olarak kabul edilmektedir. Güncel kılavuzlar, dünyadaki yüksek SMA taşıyıcılık oranları nedeniyle SMA'nın evlenmeden önce taranması gerektiğini belirtmektedir. Türkiye'de 2022 yılı itibarıyla SMA evlilik öncesi tarama programı başlamıştır. Bu çalışma SMA taşıyıcılık taraması hakkında bilgi düzeylerini ölçmeyi amaçlayan 15 sorudan oluşan anketin Türkiye genelinde Sağlık Bilimleri Üniversitesi'ne bağlı eğitim ve araştırma hastaneleri ve SUAM'larda eğitim gören 255 aile hekimliği asistanının web üzerinden verdiği yanıtların değerlendirilmesiyle meydana geldi. Anketi değerlendirilen 255 aile hekimliği asistan hekiminin %58,8 i kadın, %41,2 si erkektir. Kadınların doğru yanıt sayısı erkeklere göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,016). Kadın katılımcılar SMA taramasında ASM'nin rolü (p=0,033), SMA'nın klinik bulguları (p=0,046), SMA'nın başlangıç yaşına (p=0,037) ilişkin sorulara verdikleri doğru yanıtlar erkek katılımcılardan anlamlı oranda fazlaydı. Beklenenin aksine; eğitim ASM'de çalışma süresinin ve asistanlık yılının, doğru cevap verme oranı üzerinde herhangi bir etkisi görülmedi. SMA kalıtım özelliğinin sorgulandığı soruya %89, ebeveynlerin taşıyıcı olması durumunda SMA'lı bebeğin doğma ihtimalini sorgulayan soruya ise %78 gibi yüksek oranlarda doğru yanıtlar verildi. En az doğru cevap verilen ve en çok boş bırakılan soru ise 2019 yılında onaylanan Zolengsma gen tedavisi hakkındaydı. SMA taramasında aile hekiminin rolü hakkında, katılımcılara, kendi fikirlerine en yakın hissettikleri şıkkın sorulduğu soruya sadece 22 kişi bilgi sahibi olduğunu ve 3 kişi ise hastalık ve tarama programına ilişkin eğitime ihtiyaç duymadığını ifade etti. Çalışmamız neticesinde; aile hekimliği asistanlarının, SMA hastalığı hakkında bilgi düzeylerinin çok yüksek olmadığı, SMA taramasında aktif olarak rol almak konusunda büyük oranda kendilerini yetersiz hissettikleri, tıp fakültesi temel eğitim alanında bilgi düzeyleri yüksekken güncel tedavileri takip etmek konusunda daha geride oldukları, taramalarda ilk karşılaşılacak sağlık profesyoneli olarak SMA konusunda ve tedaviler hakkında en fazla soruya maruz kalacak olan aile hekimlerinin konuyla alakalı eğitim taleplerinin olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, SMA taraması, Tutum, Bilgi