Santral sinir sistemi inflamatuar hastalıklarında (multipl skleroz, nöromyelitis optika ilişkili hastalık, Anti-MOG ile ilişkili hastalık ve kronik rekürren inflamatuar optik nevritler) görsel bulguların, görme ile ilişkili yaşam kalitesinin ve OKT bulgularının uzamsal değerlendirilmesi

SELİN DOĞU

Santral sinir sistemi inflamatuar hastalıklarında (multipl skleroz, nöromyelitis optika ilişkili hastalık, Anti-MOG ile ilişkili hastalık ve kronik rekürren inflamatuar optik nevritler) görsel bulguların, görme ile ilişkili yaşam kalitesinin ve OKT bulgularının uzamsal değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL GAZİOSMANPAŞA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELİN DOĞU

Danışman: Burcu ALTUNRENDE

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada multipl skleroz (MS), nöromiyelitis optika ilişkili hastalık (NMOİH), miyelin oligodendrosit glikoprotein antikor ilişkili hastalık (MOGİH) ve kronik rekürren inflamatuar optik nöropati (KRION) olgularında görme fonksiyonları ve göz bulgularının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi ve klinik ile radyolojik parametrelerle ilişkilerinin incelenmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya MS/ON-, MS/ON+, NMOİH, MOGİH ve KRION tanısı ile izlenen hastalar dâhil edildi. Tüm olguların yaş, cinsiyet, hastalık süresi ve eşlik eden sistemik hastalıkları kaydedildi. Klinik öykü, atak sıklığı, tedavi öyküsü ve nörolojik muayene bulguları dosya kayıtlarından elde edildi. Görme fonksiyonlarını değerlendirmek üzere en iyi düzeltilmiş görme keskinliği (EİDGK) Snellen eşeli ile ölçüldü, renkli görme Ishihara testi ile değerlendirildi. Görme alanı testleri Humphrey otomatik perimetri ile yapılarak ortalama sapma (mean deviation, MD) değerleri belirlendi. Fundus muayenesi direkt ve indirekt oftalmoskop ile gerçekleştirildi; optik sinir başındaki değişiklikler "normal", "temporal solukluk" veya "diffüz solukluk" olarak sınıflandırıldı. Ayrıca tüm hastaların OKT verileri , kraniyal MRG bulguları incelendi, lezyon yükü ve lokalizasyonları, EDSS ve NEI VFQ-25/TR ölçek skorları kaydedildi. Tüm bu parametreler, başlangıç ve 1 yıllık izlem sonunda kaydedilmiştir. Hastalık grupları arasında başlangıç ve izlem dönemlerindeki demografik, klinik, oftalmolojik ve radyolojik özellikleri karşılaştırılmıştır. Ayrıca, görme fonksiyonları, (Genişletilmiş Engellilik Durum Ölçeği) EDSS skorları ve radyolojik parametrelerin birinci yıl sonundaki değişim miktarları arasındaki ilişkiler korelasyon analizi ile incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaya toplam 215 hasta dahil edilmiştir. Hastalar beş tanı grubuna ayrılmıştır. MS/ON- grubunda 124, MS/ON+ grubunda 64, NMOİH grubunda 13, MOGİH grubunda 6 ve KRION grubunda 8 hasta vardır. Hastaların demografik ve klinik verileri, başlangıç ve izlem dönemine ait görme değerlendirmeleri, NEI VFQ-25/TR skorları, OKT bulguları, MRG ve EDSS skorları toplanmıştır. İzlem döneminde 27 hastada OKT ve görme değerlendirmeleri yapılamamış olup, 188 hastada (%87,4) tamamlanmıştır. NEI VFQ-25/TR ölçeği xi başlangıçta 194 hastaya (%90,2), izlemde ise 183 hastaya (%85,1) uygulanabilmiştir. Yaş: Ortalama yaş tüm grupta 38,2±9,9 yıl olup, gruplar arası fark istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0,061). Tüm grupta kadın oranı %63,3'tür. KRION grubunda tüm hastalar erkekken, diğer gruplarda kadın baskınlığı vardır (p=0,002). MOGİH grubunda tanı süresi diğer gruplara göre anlamlı şekilde kısadır (p 0,05). Başlangıçta renkli görme MS/ON- ve MS/ON+ gruplarında MOGİH ve NMOİH gruplarına göre anlamlı şekilde iyidir (p 0,05). Başlangıçta EDSS skorları MS/ON+ grubunda MS/ON- ve NMOİH'ye göre daha düşüktür (p<0,05). İzlemde gruplar arası fark yoktur (p=0,198). Başlangıç NEI VFQ-25/TR skorları NMOİH ve MOGİH gruplarında MS/ON- grubuna göre anlamlı şekilde düşüktür (p<0,05). İzlemde MOGİH grubunda yaşam kalitesinde anlamlı iyileşme görülmüştür (p<0,05). Optik sinir uzun segment tutulumu MS gruplarında görülmezken, NMOİH, MOGİH ve KRION gruplarında saptanmıştır (p<0,001). Başlangıçta MS gruplarında kraniyal lezyon yükü en yüksek seviyededir; KRION'da hiç lezyon yoktur (p<0,001). T1 karadelik sayısı MS/ON gruplarında NMOİH, MOGİH ve KRION'a göre anlamlı xii şekilde daha fazladır (p<0,001). İzlemde MS/ON gruplarında küçük azalma gözlenmiştir; diğer gruplarda fark yoktur. Sonuç: Santral sinir sistemi inflamatuar hastalıklarında görme fonksiyonları ve optik sinir bulguları alt tiplere göre belirgin farklılık göstermektedir. MS hastalarında optik nevrit öyküsüne rağmen görme fonksiyonları büyük ölçüde korunurken, NMOİH ve MOGİH hastalarında optik sinir hasarı erken dönemde ağır seyretmektedir. Korelasyon analizleri, klinik ve radyolojik parametrelerin görsel fonksiyonlarla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, tanı ve izlemde görme fonksiyon testlerinin yanı sıra klinik skorların ve MRG bulgularının birlikte değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Multipl skleroz, nöromiyelitis optika spektrum hastalığı, miyelin oligodendrosit glikoprotein antikor ilişkili hastalık, kronik rekürren inflamatuar optik nöropati, optik nevrit.