Farklı lipemi uzaklaştırma yöntemlerinin biyokimyasal test sonuçları üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması: Yapay ve doğal lipemik örneklerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE YILMAZ
Danışman: Alper GÜMÜŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Lipemi, klinik kimya laboratuvarlarında sık karşılaşılan ve çok sayıda testin ölçümünde klinik açıdan anlamlı hatalara yol açabilen önemli bir preanalitik interferans kaynağıdır. Bu çalışmanın amacı; lipeminin biyokimya ve immünokimya testleri üzerindeki analitik etkisini nicel olarak değerlendirmek, yapay lipemi modeli ile doğal (endojen) lipemik örnekler arasındaki interferans paternlerini karşılaştırmak ve farklı lipemi giderme yöntemlerinin (polietilen glikol ile çöktürme, hızlı santrifüj, seyreltme ve ultrasantrifüj) analitik performansını test bazında incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada hem yapay hem de doğal lipemik serum havuzları kullanılmıştır. Yapay lipemi modeli, lipemisiz serum havuzuna %20'lik lipit emülsiyonu eklenerek dört farklı lipemi düzeyinde (yaklaşık L-indeksi: 250, 600, 900, 1800) lipemik gruplar oluşturulmuştur. Doğal lipemi modeli ise lipemi indeksi 150–2800 arasında değişen hasta serumlarından hazırlanmıştır. Yapay modelde Lipemi-Ref referans kabul edilirken, doğal modelde ultrasantrifüj (US) sonrası ölçümler referans olarak alınmıştır. Toplam 36 biyokimyasal ve immünolojik test Roche Cobas® 8000 platformunda çalışılmıştır. Yapay lipemi modelinde her test ve her koşul için n=10 tekrar yapılmış; yüzde bias, CV (%) ve toplam hata (TE) hesaplanarak sonuçlar ilgili TEa sınırları ile karşılaştırılmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalarda bağımsız örneklem t testi kullanılmış, çoklu karşılaştırmalar için Bonferroni düzeltmesi uygulanmış ve istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,01 olarak kabul edilmiştir. Doğal lipemik seride sonuçlar yüzde değişim ve eğilim analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Lipemiye duyarlılık testler arasında belirgin heterojenlik göstermiştir. Trigliserit, bilirubin fraksiyonları, ALT/AST, lipit fraksiyonları, fosfor, demir ve bazı immünolojik testler (romatoid faktör, D vitamini) lipemiden en fazla etkilenen testler arasında yer almıştır. Albümin, ALP ve troponin ise daha stabil testler olarak izlenmiştir. Yöntem karşılaştırmalarında hızlı santrifüj, çok sayıda testte ultrasantrifüj referansına en yakın ve daha öngörülebilir sonuçlar sağlamıştır. Polietilen glikol ile çöktürme yöntemi test-seçici yarar gösterirken, seyreltme çoğu testte dalgalı ve klinik olarak kabul edilemez toplam hata artışlarıyla ilişkili bulunmuştur. Lipemik örneklerde hemoliz indeksinin lipemi ile birlikte arttığı, lipemi giderimi sonrası gerilediği; bu artışın çoğunlukla optik çapraz girişimi yansıttığı gözlenmiştir. Sonuç: Lipemi interferansı test-özgül, yöntem-bağımlı ve lipeminin kaynağına duyarlı bir olgudur. Doğal lipemik örneklerde hızlı santrifüj, ultrasantrifüje pratik ve güvenilir bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. Lipemik örneklerin değerlendirilmesinde test bazlı algoritmaların kullanılması ve lipemi giderme yöntemlerinin dikkatli seçilmesi, yanlış klinik karar riskini azaltacaktır. Anahtar Kelimeler: Lipemi, preanalitik interferans, HIL indeksi, hızlı santrifüj, ultrasantrifüj, klinik kimya